Interpelacja w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz ich powrotu

Rozwój nauki i badań naukowych stanowi jeden z kluczowych czynników długofalowego rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego państwa. Kształcenie naukowców jest procesem wieloletnim i wymagającym odpowiednich nakładów finansowych ze strony państwa - obejmuje m.in. finansowanie studiów, szkół doktorskich, grantów badawczych oraz infrastruktury naukowej.

Według dostępnych danych w 2022 roku w polskich instytucjach naukowych i szkolnictwie wyższym zatrudnionych było ponad 72 tysiące badaczy, z których zdecydowana większość pracowała na uczelniach publicznych.

Jednocześnie od wielu lat wskazuje się na zjawisko mobilności międzynarodowej polskich naukowców, w tym na przypadki trwałego podejmowania pracy badawczej za granicą. Z badań środowiska naukowego wynika, że znaczna część polskich badaczy pracujących poza krajem nie planuje powrotu - w jednym z badań sprzed kilku lat niemal 47% ankietowanych naukowców pracujących za granicą deklarowało brak planów powrotu do Polski, a tylko ok. 27% rozważało taki krok.

Zjawisko mobilności naukowców jest naturalnym elementem funkcjonowania współczesnej nauki i często sprzyja rozwojowi kompetencji badawczych oraz międzynarodowej współpracy naukowej. Jednocześnie długotrwały odpływ wysoko wykwalifikowanych specjalistów może stanowić wyzwanie dla rozwoju krajowego systemu nauki, zwłaszcza jeśli dotyczy osób wykształconych w polskich instytucjach publicznych.

Warto zauważyć, że państwo podejmuje działania mające na celu zachęcanie naukowców do powrotu do kraju. Przykładem jest program „Polskie Powroty” realizowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej (NAWA), który umożliwia polskim badaczom pracującym za granicą powrót do kraju i prowadzenie badań na polskich uczelniach lub w instytutach naukowych. W ramach tego programu w pierwszych latach jego funkcjonowania powróciło do Polski ponad 70 naukowców pracujących wcześniej na zagranicznych uczelniach.

Biorąc jednak pod uwagę znaczenie kapitału naukowego dla rozwoju kraju, zasadne wydaje się uzyskanie informacji na temat skali tego zjawiska oraz działań podejmowanych przez państwo w celu wzmacniania atrakcyjności pracy naukowej w Polsce i zachęcania badaczy do powrotu z zagranicy.

W związku z tym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dysponuje aktualnymi danymi dotyczącymi liczby polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach badawczych i uczelniach?

2. Czy prowadzone są analizy dotyczące skali oraz przyczyn trwałego podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone w Polsce?

3. Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych programów mających na celu zachęcanie polskich naukowców do powrotu do kraju, w szczególności programu „Polskie Powroty” realizowanego przez NAWA?

4. Czy planowane jest rozwijanie lub wprowadzanie nowych programów wspierających powroty naukowców do Polski, w tym mechanizmów ułatwiających podejmowanie pracy badawczej w krajowych instytucjach naukowych?

5. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów wzmacniających współpracę pomiędzy polskimi naukowcami pracującymi za granicą a instytucjami naukowymi w kraju (np. programów wizytujących profesorów, grantów powrotowych lub wspólnych projektów badawczych)?