Interpelacja w sprawie nowelizacji ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w celu prawnego i symbolicznego uhonorowania tzw. Dzieci Wojny

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie, która stanowi niezrealizowany dotąd dług moralny i historyczny państwa polskiego wobec jednego z najbardziej pokrzywdzonych, a zarazem najmniej dostrzeżonych w polskim prawie pokoleń – tzw. Dzieci Wojny.

Mimo upływu blisko ośmiu dekad od zakończenia II wojny światowej, polski system prawny, w szczególności ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wciąż posiada istotną lukę. Brakuje w niej aktu prawnego uznania i dowartościowania obywateli polskich, którzy w okresie od 1 września 1939 roku do 8 maja 1945 roku byli osobami małoletnimi (urodzili się w tym czasie lub nie ukończyli 18. roku życia w dniu wybuchu wojny).

Zgodnie z szacunkami historyków oraz badaniami m.in. Instytutu Pamięci Narodowej, bilans strat wśród najmłodszych obywateli Rzeczypospolitej jest wstrząsający:

• Prawie 2 miliony 200 tysięcy polskich dzieci straciło życie w wyniku działań wojennych, eksterminacji i warunków okupacyjnych.
• Około 1,5 miliona dzieci zostało sierotami lub półsierotami.
• Ponad 700 tysięcy odniosło rany, zostało okaleczonych lub do końca życia zmagało się z fizycznymi i psychicznymi następstwami wojny.
• Około 200 tysięcy polskich dzieci zostało brutalnie porwanych w ramach zbrodniczej akcji germanizacyjnej i wywiezionych do III Rzeszy. Zdecydowana większość z nich nigdy nie powróciła do ojczyzny, tracąc swoją tożsamość i rodziny.

Dzieci te, choć często nie były więźniami obozów koncentracyjnych w ścisłym tego słowa znaczeniu, padły ofiarą systemowej przemocy, głodu, strachu i pozbawienia prawa do edukacji oraz beztroskiego dzieciństwa. Samo życie i dorastanie w realiach brutalnej okupacji niemieckiej i sowieckiej było formą bezprecedensowej represji.

Pragnę z całą mocą podkreślić, że celem niniejszej inicjatywy nie jest generowanie wielomiliardowych obciążeń dla budżetu państwa. Rozumiem obawy, które w przeszłości paraliżowały podobne inicjatywy. Moim celem jest wprowadzenie zmian o charakterze ustawowo-deklaratoryjnym i symbolicznym. Chodzi o stworzenie w ustawie wyraźnego zapisu, który zdefiniuje status Dziecka Wojny i przywróci im należną godność oraz pamięć w oficjalnej narracji historyczno-prawnej państwa polskiego, na równi (w sensie szacunku i uznania faktu pokrzywdzenia) z innymi grupami wymienionymi w ustawie.

To pokolenie odchodzi. Ich głos jest coraz cichszy, a naszym obowiązkiem, jako ustawodawców, jest oddanie im sprawiedliwości poprzez trwały ślad w prawie Rzeczypospolitej.

Biorąc pod uwagę powyższe kieruję do Pani Minister następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych widzi celowość i zasadność znowelizowania ustawy o kombatantach, aby umieścić w niej prawną definicję statusu Dzieci Wojny?

2. Czy ministerstwo dysponuje aktualnymi analizami prawnymi dotyczącymi możliwości wprowadzenia takiego statusu o charakterze wyłącznie (lub głównie) honorowym, co wyeliminowałoby dotychczasowe blokady finansowe i argumenty powołujące się na ograniczenia budżetowe?

3. Czy ministerstwo jest gotowe powołać międzyresortowy zespół roboczy, z udziałem przedstawicieli środowisk zrzeszających Dzieci Wojny, w celu wypracowania kompromisowego projektu nowelizacji jeszcze w obecnej kadencji Sejmu?

4. Czy ministerstwo prowadzi obecnie stały dialog i konsultacje z Ogólnopolskim Zespołem Koordynacyjnym Związków i Stowarzyszeń Polskich Dzieci Wojny, będącym głównym głosem tego środowiska? Jeśli takie rozmowy nie są realizowane, to czy Pani Minister może zadeklarować ich niezwłoczne podjęcie, tak aby głos i perspektywa samych pokrzywdzonych zostały bezpośrednio uwzględnione w ewentualnych pracach legislacyjnych?