Interpelacja w sprawie wykluczenia mieszkańców prywatnych domów opieki ze świadczenia wspierającego

Szanowna Pani Minister,

z moim biurem poselskim nadal kontaktują się rodziny osób z niepełnosprawnościami, które pomimo uzyskania wysokiej punktacji w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie mogą otrzymać świadczenia wspierającego z powodu pobytu w prywatnych placówkach zapewniających całodobową opiekę. Problem ten dotyczy osób wymagających stałego, często całodobowego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, których rodziny nie są w stanie zapewnić im opieki w warunkach domowych ze względu na pracę, chorobę, wiek, brak dostępnych opiekunów czy skalę potrzeb osoby zależnej.

Obecny stan prawny prowadzi do sytuacji, w której osoby z takim samym poziomem niepełnosprawności i taką samą potrzebą wsparcia są traktowane odmiennie wyłącznie ze względu na formę organizacyjną sprawowanej opieki. Osoba korzystająca z prywatnie opłacanej opieki całodobowej w domu może otrzymać świadczenie wspierające, natomiast osoba przebywająca w prywatnym domu opieki, którego koszt jest w całości finansowany przez nią lub jej bliskich, jest z tego świadczenia wyłączona. Rodziny takich osób mówią wprost, że czują się nierówno traktowane, zwłaszcza w sytuacji gdy pobyt w prywatnej placówce nie jest finansowany ze środków publicznych.

W odpowiedziach na wcześniejsze wystąpienia poselskie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazywało, że problem dotyczący spełnienia warunku niekorzystania przez świadczeniobiorcę z usług instytucji zapewniającej całodobową opiekę jest kwestią wymagającą wnikliwego namysłu, a możliwe sposoby uregulowania takich sytuacji miały być analizowane w ramach przeglądu stosowania przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym. Jednocześnie w udostępnionym „Przeglądzie stosowania przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym, standardów, o których mowa w art. 4b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przepisów wydanych na podstawie art. 6b ust. 4 tej ustawy oraz procedur postępowania w sprawach dotyczących ustalania poziomu potrzeby wsparcia” nie przedstawiono rekomendacji odnoszących się do art. 5 ustawy i wykluczenia osób przebywających w prywatnych, pełnopłatnych placówkach całodobowej opieki.

W ocenie zgłaszających mi sprawę rodzin obecne przepisy nie uwzględniają realiów życia osób z niepełnosprawnościami i ich bliskich. Umieszczenie osoby wymagającej całodobowego wsparcia w prywatnym domu opieki nie zawsze jest wyborem, lecz często koniecznością wynikającą z braku dostępnych usług środowiskowych, niemożności zapewnienia opieki w domu albo wyczerpania możliwości rodziny. Całkowite pozbawienie takich osób prawa do świadczenia wspierającego powoduje dodatkowe obciążenie finansowe rodzin, które i tak ponoszą bardzo wysokie koszty opieki.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dostrzega problem wykluczenia ze świadczenia wspierającego osób z niepełnosprawnościami przebywających w prywatnych placówkach zapewniających całodobową opiekę, których pobyt jest w całości finansowany ze środków prywatnych osoby zainteresowanej lub jej rodziny?
2. Czy w ramach przeglądu stosowania przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym przeprowadzono analizę skutków społecznych, finansowych i prawnych obowiązywania art. 5 ustawy w odniesieniu do osób przebywających w prywatnych, pełnopłatnych domach opieki? Jeżeli tak, to proszę o przedstawienie wniosków z tej analizy.
3. Dlaczego kwestia wykluczenia osób przebywających w prywatnych, pełnopłatnych placówkach całodobowej opieki nie została ujęta w rekomendacjach zawartych w przeglądzie, mimo że w odpowiedziach na wcześniejsze interpelacje ministerstwo wskazywało, że problem ten był analizowany?
4. Ile decyzji odmownych w sprawie świadczenia wspierającego wydano z powodu zastosowania art. 5 ustawy od początku obowiązywania świadczenia? Proszę o przedstawienie danych w podziale na poszczególne typy placówek.
5. Czy ministerstwo planuje zmianę art. 5 ustawy o świadczeniu wspierającym w taki sposób, aby świadczenie mogło przysługiwać osobom przebywającym w placówkach całodobowej opieki, jeżeli koszt ich pobytu jest w całości finansowany ze środków prywatnych i nie dochodzi do podwójnego finansowania ze środków publicznych?
6. Czy ministerstwo rozważa rozwiązanie pośrednie, np. częściową wypłatę świadczenia wspierającego, mechanizm zaliczania świadczenia na koszty pobytu w placówce albo inne narzędzie wsparcia dla rodzin ponoszących pełne koszty prywatnej opieki całodobowej?
7. Czy planowane prace legislacyjne po przeglądzie ustawy o świadczeniu wspierającym będą obejmowały zmianę warunków nabywania prawa do świadczenia, czy jedynie usprawnienia dotyczące procedury ustalania poziomu potrzeby wsparcia?
8. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby osoby z niepełnosprawnościami wymagające całodobowej opieki nie były wykluczane z systemu wsparcia wyłącznie z powodu tego, że ich rodziny — z przyczyn obiektywnych — musiały zapewnić im opiekę w prywatnej placówce?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP