Interpelacja w sprawie wygaszenia ośrodków zbiorowego zakwaterowania

Szanowna Pani Ministro,

ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprowadza istotne zaostrzenia w zasadach korzystania z ośrodków zbiorowego zakwaterowania.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ochrona czasowa polegająca na zakwaterowaniu zbiorowym wraz z całodziennym wyżywieniem została ograniczona dla osób posiadających status UKR i należących do grupy wrażliwej, nie będąc w stanie samodzielnie zapewnić sobie zakwaterowania. Status ten przysługuje wyłącznie osobom z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (oraz ich opiekunom niepobierającym świadczenia pielęgnacyjnego), a także seniorom (kobiety 60+, mężczyźni 65+), o ile nie pracują, nie pobierają polskiej emerytury i nie posiadają w Polsce pełnoletnich zstępnych. Do grupy tej zalicza się również kobiety w ciąży, osoby wychowujące dziecko do 12. miesiąca życia, podopiecznych zagranicznej instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz osoby bezpośrednio po co najmniej siedmiodniowej hospitalizacji (do czasu ustania przyczyny medycznej). Pomoc ta może objąć także osoby, które odniosły obrażenia wojenne, a zostały przetransportowane do Polski w celu udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej.

Wszystkie pozostałe osoby przebywające w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania zostają wyłączone z systemu bezpłatnej pomocy, co nakłada na nie obowiązek pełnego usamodzielnienia się. Realia tzw. ustawy wygaszeniowej skutkują tym, że pomoc tracą osoby pracujące o najniższych zarobkach, rodziny wielodzietne, osoby, które korzystały z tzw. przesłanki humanitarnej – np. osoby przewlekle chore, które nie posiadają polskiego orzeczenia o niepełnosprawności, osoby starsze i opiekunowie osób z niepełnosprawnościami. Osób tych przeważnie nie stać na zapewnienie sobie zakwaterowania w trudnych warunkach rynkowych. Rodzi to poważne ryzyko wystąpienia kryzysu bezdomności wśród uchodźców i uchodźczyń, o czym alarmują organizacje pozarządowe zajmujące się pomocą przebywającym na terytorium RP obywatelom i obywatelkom Ukrainy.

Wygaszanie ośrodków zbiorowego zakwaterowania budzi nie tylko niepokój dotyczący sytuacji humanitarnej uchodźców i uchodźczyń z Ukrainy, ale każe postawić MRPiPS konkretne pytania:

1. Jakie wytyczne zostały przekazane wojewodom w sprawie wygaszania ośrodków zbiorowego zakwaterowania?
2. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka wzrostu bezdomności wśród obywateli i obywatelek Ukrainy przebywających na terytorium naszego kraju po wygaśnięciu OZZ?
3. Czy ministerstwo dysponuje danymi, jaka część osób przebywających obecnie w OZZ posiada zatrudnienie pozwalające na samodzielny wynajem mieszkania?
4. Czy samorządy, na których terenie znajdują się OZZ, otrzymają wsparcie finansowe i merytoryczne, by zapewnić pomoc osobom, które po zamknięciu OZZ znajdą się w kryzysie bezdomności?
5. Jakie mechanizmy zapobiegawcze zostały przewidziane dla osób, które w myśl przepisów ustawy już nie kwalifikują się do „grupy wrażliwej”, a których dochody nie pozwalają na usamodzielnienie się, w tym na wynajem mieszkania?
6. Jakie programy aktywizacji zawodowej zostaną uruchomione, by pomóc uchodźcom i uchodźczyniom po wygaszeniu OZZ?
7. Ile obecnie OZZ spełnia standardy, które pozwalają przebywać w nich osobom z niepełnosprawnościami, osobom starszym oraz dzieciom do 12. miesiąca życia?
8. Czy ministerstwo zamierza prowadzić monitoring sytuacji dzieci, które wraz z ich opiekunami będę zmuszone do opuszczenia OZZ?
9. Jaki jest szacowany roczny zysk dla budżetu państwa wynikający z wygaszenia pomocy dla osób spoza grup wrażliwych?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski