Interpelacja w sprawie ograniczenia dostępności instrumentu finansowania składek na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorstw społecznych

Szanowna Pani Minister,

do naszych biur poselskich napływają liczne sygnały z różnych części kraju wskazujące na narastający systemowy problem związany z brakiem realnego dostępu do instrumentu finansowania składek na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorstw społecznych. Z przekazanych informacji, w tym danych pochodzących od ośrodków wsparcia ekonomii społecznej oraz urzędów pracy, wynika, że od początku 2026 roku powiatowe i miejskie urzędy pracy wstrzymują zawieranie nowych umów na finansowanie składek, realizując jedynie pojedyncze zobowiązania zawarte w latach wcześniejszych. W wielu przypadkach instrument ten przestał być faktycznie stosowany, mimo że formalnie nadal obowiązuje.

Skala problemu znajduje potwierdzenie w konkretnych danych przekazywanych przez urzędy pracy. Miejski Urząd Pracy w Lublinie wskazał na drastyczne ograniczenie środków Funduszu Pracy, które spadły z ponad 13,5 mln zł w 2025 roku do niespełna 2 mln zł w roku 2026, co w praktyce uniemożliwiło realizację wsparcia w dotychczasowym zakresie. Podobna sytuacja występuje w innych regionach kraju, gdzie urzędy pracy nie prowadzą naborów lub wyczerpały dostępne środki już w pierwszym kwartale bieżącego roku. W niektórych przypadkach instrument ten nie był uruchamiany od kilku lat, co dodatkowo pogłębia nierówności w jego dostępności.

Jednocześnie z przekazanego nam pisma Departamentu Ekonomii Społecznej MRPiPS z dnia 15 kwietnia 2026 r. wynika jednoznacznie, że wsparcie przewidziane w art. 21 ustawy o ekonomii społecznej ma charakter fakultatywny i jest realizowane przez powiatowe urzędy pracy wyłącznie w miarę posiadanych środków. W warunkach znaczącego ograniczenia budżetu Funduszu Pracy oznacza to w praktyce całkowite wycofywanie się urzędów z tego instrumentu. Dodatkowo w ramach naboru wniosków o środki z rezerwy Funduszu Pracy w 2026 roku wpłynęło co prawda 201 wniosków, jednak jedynie trzy urzędy pracy w całej Polsce zawnioskowały o środki na finansowanie składek w ramach art. 21, co może wskazywać zarówno na ograniczoną dostępność środków, jak i brak skutecznych mechanizmów zachęcających do korzystania z tego rozwiązania.

Konsekwencje tej sytuacji mają charakter poważny i wielowymiarowy. Ograniczenie dostępności instrumentu finansowania składek prowadzi do realnego zagrożenia w zakresie utrzymania miejsc pracy w przedsiębiorstwach społecznych, a także do przerywania procesów reintegracji społeczno-zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, w tym osób z niepełnosprawnościami. W praktyce dochodzi do destabilizacji funkcjonowania całego sektora ekonomii społecznej, a także do osłabienia efektów projektów realizowanych przez ośrodki wsparcia ekonomii społecznej. Powstaje sytuacja, w której ustawowy instrument wsparcia istnieje jedynie formalnie, natomiast jego rzeczywista dostępność jest iluzoryczna.

W związku z powyższym zasadne wydaje się podjęcie działań zmierzających do zapewnienia stabilnego i przewidywalnego finansowania tego instrumentu. Niezbędne jest rozważenie zmian systemowych, które ograniczyłyby jego uznaniowy charakter, w szczególności poprzez wprowadzenie bardziej gwarancyjnych mechanizmów wsparcia lub wyodrębnienie dedykowanej puli środków w ramach Funduszu Pracy. Istotne jest również zwiększenie wykorzystania rezerwy Funduszu Pracy oraz poprawa mechanizmów koordynacyjnych i informacyjnych pomiędzy ministerstwem a powiatowymi urzędami pracy, tak aby instrument ten mógł być realnie stosowany w całym kraju.

Mając na uwadze powyższe, zwracamy się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo posiada aktualną i pełną diagnozę skali ograniczenia stosowania instrumentu z art. 21 ustawy o ekonomii społecznej w 2026 roku oraz jakie dane w tym zakresie są gromadzone?
2. Jak kształtowała się liczba zawieranych umów na finansowanie składek w latach 2024–2025 oraz w roku 2026 do dnia udzielenia odpowiedzi oraz jakie środki Funduszu Pracy zostały przeznaczone na ten cel w poszczególnych latach?
3. Czy ministerstwo dokonywało analizy wpływu ograniczenia środków Funduszu Pracy na funkcjonowanie przedsiębiorstw społecznych oraz procesy reintegracji społeczno-zawodowej?
4. Jak oceniany jest fakt, że instrument o istotnym znaczeniu społecznym ma charakter fakultatywny i w praktyce przestaje być stosowany w warunkach ograniczeń budżetowych?
5. Czy ministerstwo planuje zwiększenie finansowania tego instrumentu w roku 2026 lub 2027 oraz czy rozważane są zmiany legislacyjne zmierzające do zapewnienia większej dostępności tego wsparcia?
6. Z czego, w ocenie ministerstwa, wynika bardzo niska liczba wniosków o środki z rezerwy Funduszu Pracy na finansowanie składek oraz jakie działania zostały podjęte w celu zwiększenia wykorzystania tej rezerwy?
7. Czy planowane jest wydanie wytycznych dla powiatowych urzędów pracy w zakresie stosowania tego instrumentu oraz czy prowadzone są konsultacje z przedstawicielami sektora ekonomii społecznej w tej sprawie?
8. Czy ministerstwo rozważa stworzenie odrębnego mechanizmu finansowania składek dla przedsiębiorstw społecznych, niezależnego od bieżącej sytuacji Funduszu Pracy, oraz jakie działania zamierza podjąć w celu ochrony miejsc pracy w tym sektorze w 2026 roku?
9. Czy analizowana jest możliwość podjęcia pilnych działań interwencyjnych jeszcze w bieżącym roku, w tym uruchomienia dodatkowych środków, oraz czy problem ograniczenia dostępności tego instrumentu został uznany przez ministerstwo za jeden z priorytetów polityki publicznej w obszarze ekonomii społecznej?