Interpelacja w sprawie zasadności dalszego procedowania projektu ustawy dotyczącej usprawnienia postępowań w sprawach kredytów frankowych oraz planowanego zgłoszenia poprawki o charakterze materialnoprawnym w drugim czytaniu

Szanowny Panie Ministrze,

z przebiegu dotychczasowej debaty nad rządowym projektem ustawy mającym na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowań cywilnych w sprawach kredytów frankowych wynika, że zarówno przedstawiciele kredytodawców, jak i kredytobiorców zgłaszają istotne zastrzeżenia wobec proponowanych rozwiązań. Wskazują oni, że projekt - zamiast upraszczać i przyspieszać postępowania - może prowadzić do ich dalszego skomplikowania oraz wydłużenia. W związku z tym formułowane były postulaty zaniechania dalszych prac legislacyjnych nad przedmiotowym projektem.

W kontekście omawianego projektu należy również zauważyć, że przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej oczekuje na rozstrzygnięcie szereg spraw dotyczących kredytów walutowych, w szczególności odnoszących się do kwestii odsetek w przypadku potrącenia. Rozstrzygnięcia w tych sprawach spodziewane są jeszcze w bieżącym roku. W tej sytuacji wprowadzanie zmian o charakterze materialnoprawnym przed rozstrzygnięciem TSUE należy uznać za obarczone istotnym ryzykiem legislacyjnym. Powstaje bowiem pytanie, jakie będą skutki uchwalenia przepisów krajowych, jeżeli późniejsze orzecznictwo TSUE okaże się z nimi sprzeczne.

Podczas pierwszego czytania przedmiotowego projektu doszło do sytuacji, w której przedstawiciel większości rządzącej zaproponował poprawkę dotyczącą zasad naliczania odsetek w przypadku potrącenia świadczeń, a następnie - po dyskusji oraz krytyce tej propozycji - poprawkę tę wycofał. Obecnie zapowiadane jest ponowne zgłoszenie tej poprawki podczas drugiego czytania.

Budzi to poważne wątpliwości nie tylko z uwagi na argumenty przedstawione w toku dotychczasowej debaty, lecz także z punktu widzenia konstytucyjnych standardów procesu legislacyjnego. Przedmiotowy projekt dotyczy bowiem zmian proceduralnych, odnoszących się do usprawnienia postępowań cywilnych, natomiast kwestia odsetek w przypadku potrącenia ma charakter materialnoprawny. Powstaje zatem zasadnicze pytanie, czy tego rodzaju poprawka mieści się jeszcze w granicach przedmiotu projektu ustawy, czy też stanowi próbę wprowadzenia nowej, istotnej regulacji z pominięciem wymogów właściwych dla inicjatywy ustawodawczej.

Zgodnie z art. 119 ust. 1 Konstytucji RP postępowanie ustawodawcze obejmuje trzy czytania projektu ustawy. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie wskazywano, że dopuszczalne poprawki nie mogą prowadzić do zasadniczej zmiany charakteru projektu ani wykraczać poza jego przedmiot, a poprawka nie może stanowić substytutu inicjatywy ustawodawczej. W tym świetle zasadne jest uprzednie rozstrzygnięcie, czy zapowiadana poprawka pozostaje w zgodzie ze standardami konstytucyjnymi.

Należy również podkreślić, że poprawka dotycząca odsetek w przypadku potrącenia nie była objęta oceną skutków regulacji, mimo że jej znaczenie gospodarcze i społeczne może być bardzo doniosłe. Zmiana ta wpływa bowiem na poziom roszczeń dochodzonych w postępowaniach sądowych oraz na relacje rozliczeniowe pomiędzy stronami umów. Brak OSR oznacza w szczególności, że:

- nie oszacowano wpływu tej regulacji na liczbę spraw sądowych,

- nie oceniono skutków dla stabilności obrotu prawnego, w tym ryzyka podważania już zawartych porozumień,

- nie przeanalizowano wpływu projektowanej zmiany zarówno na kredytodawców, jak i na kredytobiorców.

W konsekwencji uchwalenie takiej regulacji oznaczałoby wprowadzenie do systemu prawa rozwiązania, którego skutki nie zostały uprzednio rzetelnie zidentyfikowane ani ocenione. Taki sposób procedowania może budzić poważne wątpliwości z punktu widzenia standardów prawidłowej i rzetelnej legislacji, wynikających z art. 2 Konstytucji RP, a także rodzić trudne do przewidzenia skutki praktyczne.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości posiada wiedzę o tym, jakie sprawy z zakresu kredytów walutowych są obecnie procedowane przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz kiedy planowane jest ich rozstrzygnięcie? Uprzejmie proszę o ich wylistowanie.
2. Czy ministerstwo uznaje za zasadne dalsze procedowanie projektu ustawy, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia TSUE mogą w krótkim czasie wpłynąć na ocenę zgodności projektowanych rozwiązań z prawem Unii Europejskiej?
3. Czy ministerstwo analizowało ryzyko konieczności pilnej nowelizacji przepisów w przypadku wydania przez TSUE orzeczeń sprzecznych z projektowaną regulacją? Proszę o przedstawienie wyników tej analizy.
4. Czy ministerstwo dokonało analizy dopuszczalności zgłoszenia w drugim czytaniu poprawki wykraczającej poza zakres przedmiotowy projektu ustawy? Proszę o przedstawienie tej analizy.
5. Czy zdaniem ministerstwa wprowadzenie do projektu o charakterze proceduralnym poprawki dotyczącej odsetek w przypadku potrącenia, będącej regulacją materialnoprawną, pozostaje zgodne z art. 119 Konstytucji RP oraz standardami wynikającymi z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego?
6. Czy dla poprawki dotyczącej odsetek w przypadku potrącenia została sporządzona jakakolwiek analiza skutków regulacji, w tym analiza skutków gospodarczych, społecznych oraz procesowych? Jeśli tak, proszę o jej niezwłoczne przedstawienie.
7. Czy ministerstwo analizowało wpływ proponowanej regulacji na liczbę postępowań sądowych oraz tempo rozpoznawania spraw frankowych? Jeśli tak, proszę o przedstawienie tej analizy.
8. Czy ministerstwo analizowało wpływ proponowanej regulacji na stabilność obrotu prawnego, w tym na ryzyko podważania już zawartych ugód i porozumień między stronami sporów frankowych? Proszę o przedstawienie wyników tych analiz.
9. Czy ministerstwo rozważa wstrzymanie dalszych prac nad przepisami dotyczącymi odsetek do czasu wydania rozstrzygnięć przez TSUE w sprawach odnoszących się do tej problematyki?