Interpelacja w sprawie uregulowania stanu prawnego nieruchomości figurujących w ewidencji gruntów i budynków jako rowy melioracyjne

Szanowny Panie Ministrze,

samorządowcy kierują do mnie pisma, w których alarmują o trwającym od lat stanie prawnym, który rażąco narusza zasadę ochrony własności, przepisy ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.) oraz podważa wiarygodność ewidencji gruntów i budynków (EGiB) jako rejestru publicznego.

W ewidencji gruntów i budynków liczne rowy melioracyjne figurują jako nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub gminy zostały ujawnione jako posiadacze samoistni zgodnie z regulacją prawną zawartą w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.). Tymczasem organy te nigdy nie objęły gruntów w rzeczywiste posiadanie, nie sprawują nad nimi władztwa, nie ponoszą kosztów utrzymania i nie czerpią z nich pożytków. Powstała w ten sposób fikcja prawna uniemożliwia uregulowanie stanu własności w drodze zasiedzenia (art. 172 K.c.), ponieważ Skarb Państwa ani gminy nie są w stanie wykazać ani jednego dnia realnego posiadania.

Stan ten pozostaje w oczywistej sprzeczności z ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, gdyż art. 214 mówi o tym, że woda w rowach oraz grunt pod nimi stanowią własność właściciela nieruchomości, na której się znajdują, natomiast art. 188 ust. 1 oraz art. 205 mówią o tym, że obowiązek utrzymania urządzeń wodnych spoczywa na ich właścicielach lub osobach odnoszących korzyści.

W praktyce prowadzi to do wielu negatywnych skutków. Rolnicy, właściciele gruntów sąsiadujących z rowami nie mogą legalnie inwestować w urządzenia melioracyjne ani ich modernizować, ponieważ formalnie nie posiadają tytułu prawnego. Skarb Państwa i gminy uchylają się od konserwacji rowów, wskazując, że w ewidencji widnieją jedynie jako posiadacze samoistni, a nie właściciele. Natomiast Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (dalej: PGW WP), jako główny podmiot odpowiedzialny za gospodarkę wodną, nie zostało wskazane jako właściciel tych urządzeń, mimo że sieć rowów melioracyjnych w większości tworzy zlewnie wód potoków i rzek administrowanych przez PGW WP.

Efektem jest systematyczna degradacja systemów melioracyjnych, zagrożenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego oraz straty w uprawach, za które odpowiedzialność odszkodowawczą ostatecznie ponosi Skarb Państwa. Dlatego zwracam się z postulatem podjęcia inicjatywy legislacyjnej polegającej na wprowadzeniu trybu administracyjnego (analogicznego do procedury komunalizacji mienia), który umożliwiłby:

1) stwierdzenie nabycia własności rowów przez właścicieli nieruchomości przyległych w drodze decyzji wojewody lub starosty, na podstawie rzeczywistego stanu władania i korzystania;

2) uproszczoną procedurę dowodową, w której brak dowodów na sprawowanie władztwa przez Skarb Państwa lub gminę przez ostatnie 20 lub 30 lat skutkowałby wykreśleniem tych podmiotów z ewidencji na rzecz faktycznych użytkowników;

3) ewentualne nabycie z mocy prawa własności rowów przez Skarb Państwa – PGW Wody Polskie, jako podmiot dysponujący specjalistyczną kadrą i odpowiedzialny za kompleksowe zarządzanie zlewniami.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo planuje lub rozważa podjęcie inicjatywy legislacyjnej wprowadzającej uproszczoną procedurę administracyjną uregulowania własności rowów melioracyjnych?
2. Jakie jest stanowisko ministerstwa wobec propozycji nabycia z mocy prawa własności rowów przez PGW Wody Polskie, jako podmiotu najlepiej przygotowanego do racjonalnego zarządzania całymi zlewniami wodnymi?

Z poważaniem

Rafał Weber
Poseł na Sejm RP