Interpelacja w sprawie zmian w przepisach dotyczących uzgadniania planów ogólnych gmin oraz odpowiedzialności za skutki ograniczeń planistycznych

Szanowna Pani Minister!

Do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od jednostek samorządu terytorialnego, które wskazują na problemy związane z praktyką stosowaną przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska w toku uzgadniania projektów planów ogólnych.

Z przekazywanych informacji wynika, że organy ochrony środowiska uzależniają uzgodnienie planów ogólnych od wprowadzania daleko idących ograniczeń w zagospodarowaniu przestrzennym, w tym od eliminacji terenów przeznaczonych pod zabudowę, które zostały wcześniej uchwalone i obowiązują w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Plany te były przyjmowane zgodnie z obowiązującymi przepisami, po przeprowadzeniu wymaganych procedur, w tym uzgodnień środowiskowych.

Taka praktyka budzi wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Wprowadzenie ograniczeń w planie ogólnym, które de facto znoszą wcześniejsze ustalenia planów miejscowych, prowadzi do pogorszenia sytuacji właścicieli nieruchomości oraz destabilizacji obrotu prawnego.

Jednocześnie problem ten ma wymiar systemowy. W szczególności na obszarach objętych formami ochrony przyrody, w tym Natura 2000, obserwuje się praktykę traktowania samego faktu położenia nieruchomości w granicach obszaru chronionego jako przesłanki do wprowadzania generalnych zakazów zabudowy, bez wykazania konkretnego, znacząco negatywnego oddziaływania na cele ochrony.

Szczególnie istotne są konsekwencje finansowe tej sytuacji. W przypadku wprowadzenia ograniczeń planistycznych sprzecznych z obowiązującymi planami miejscowymi powstają roszczenia odszkodowawcze wobec gmin na podstawie art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W wielu przypadkach ich skala może wielokrotnie przekraczać możliwości finansowe samorządów, prowadząc do realnego zagrożenia dla stabilności ich budżetów.

W praktyce oznacza to, że ciężar finansowy decyzji i ograniczeń faktycznie inicjowanych przez organy administracji rządowej przerzucany jest na gminy, które nie mają realnego wpływu na ich ostateczny kształt. Taka konstrukcja systemu w ocenie samorządów zgłaszających się do biura poselskiego budzi wątpliwości co do jej sprawiedliwości oraz zgodności z zasadą adekwatności środków do zadań.

Obecna sytuacja prowadzi również do zahamowania prac nad planami ogólnymi gmin, które obawiają się konsekwencji finansowych wynikających z potencjalnych roszczeń odszkodowawczych. W efekcie zagrożona jest skuteczna realizacja reformy systemu planowania przestrzennego.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizy dotyczące praktyki uzgadniania planów ogólnych przez regionalne dyrekcje ochrony środowiska, w szczególności w zakresie wprowadzania ograniczeń wykraczających poza ustalenia obowiązujących planów miejscowych?
   
2. Czy planowane jest doprecyzowanie przepisów prawa w zakresie zasad uzgadniania dokumentów planistycznych, tak aby wykluczyć możliwość wprowadzania generalnych zakazów zabudowy wyłącznie na podstawie położenia nieruchomości w obszarze Natura 2000, bez wykazania konkretnego oddziaływania na cele ochrony?
   
3. Czy ministerstwo rozważa zmianę przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności art. 36, w kierunku przeniesienia odpowiedzialności finansowej za skutki ograniczeń planistycznych na organy administracji rządowej, które faktycznie je inicjują lub wymuszają?
   
4. Czy planowane jest wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających gminy przed nadmiernymi obciążeniami finansowymi wynikającymi z roszczeń odszkodowawczych w sytuacjach, gdy ograniczenia planistyczne wynikają z decyzji organów ochrony środowiska?
   
5. W jakim terminie możliwe jest podjęcie ewentualnych inicjatyw legislacyjnych w powyższym zakresie?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP