Interpelacja w sprawie praktyki organów podatkowych wobec polskich marynarzy

Szanowny Panie Ministrze,

do mojego biura poselskiego oraz do środowisk branży morskiej napływają liczne sygnały o narastających i systemowych nieprawidłowościach w stosowaniu przepisów prawa podatkowego wobec polskich marynarzy pracujących na statkach eksploatowanych przez przedsiębiorstwa zagraniczne.

Z przekazywanych materiałów oraz analizy dostępnego orzecznictwa wynika, że problem ma charakter nie incydentalny, lecz strukturalny i dotyczy dwóch kluczowych obszarów: interpretacji pojęcia „eksploatacji statku w transporcie międzynarodowym” na gruncie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz stosowania ulgi abolicyjnej, w szczególności w przypadkach braku faktycznej zapłaty podatku za granicą.

W praktyce część organów podatkowych przyjmuje zawężającą wykładnię tych przepisów, wprowadzając dodatkowe, pozaustawowe kryteria oraz różnicując sytuację podatników w zależności od rodzaju statku, na którym wykonują pracę. Jednocześnie pojawiają się informacje o wszczynaniu postępowań karnoskarbowych w sprawach mających charakter sporu interpretacyjnego.

W ocenie wielu ekspertów oraz przedstawicieli środowiska marynarskiego prowadzi to do naruszenia zasady pewności prawa, równości wobec prawa oraz zaufania obywatela do państwa.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

I. W zakresie interpretacji pojęcia „transportu międzynarodowego”

1. Czy minister finansów i gospodarki podziela stanowisko, że pojęcie „transportu międzynarodowego” zawarte w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania powinno być interpretowane w sposób autonomiczny, z uwzględnieniem celu i kontekstu umowy, a nie wyłącznie w oparciu o potoczne znaczenie słowa „transport”?

2. Czy w ocenie ministra finansów i gospodarki pojęcie to obejmuje wyłącznie klasyczny przewóz towarów lub pasażerów, czy również działalność statków specjalistycznych, w tym jednostek offshore, badawczych i serwisowych, jeżeli są one eksploatowane w realiach żeglugi międzynarodowej?

3. Czy dopuszczalne jest uzależnianie przez organy podatkowe uznania, że statek jest eksploatowany w transporcie międzynarodowym, od takich kryteriów jak główny cel działalności przedsiębiorstwa lub struktura jego przychodów, mimo braku takich przesłanek w treści umów międzynarodowych?

4. Czy minister finansów i gospodarki dostrzega problem niejednolitej praktyki organów podatkowych w tym zakresie, prowadzącej do odmiennych rozstrzygnięć w analogicznych stanach faktycznych?

II. W zakresie stosowania ulgi abolicyjnej

5. Czy w ocenie ministra finansów i gospodarki brak faktycznej zapłaty podatku dochodowego w państwie źródła może stanowić samodzielną przesłankę odmowy zastosowania ulgi abolicyjnej?

6. Czy aktualne stanowisko Ministerstwa Finansów pozostaje zgodne z interpretacją ogólną z dnia 31 października 2016 r. (nr DD10.8201.1.2016.GOJ) oraz objaśnieniami podatkowymi z dnia 10 sierpnia 2021 r., w których wskazano, że faktyczna zapłata podatku za granicą nie jest warunkiem zastosowania mechanizmów wynikających z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania?

7. Czy minister finansów i gospodarki potwierdza, że ustawodawca świadomie utrzymał pełną ulgę abolicyjną dla dochodów z pracy wykonywanej poza terytorium lądowym państw, w tym dla marynarzy, pomimo wprowadzenia limitu dla innych kategorii dochodów?

8. Czy minister finansów i gospodarki dostrzega rozbieżność pomiędzy powyższym stanowiskiem a praktyką części organów podatkowych odmawiających zastosowania ulgi w analogicznych przypadkach?

III. W zakresie stosowania środków karno-skarbowych

9. Ile postępowań karnoskarbowych wobec marynarzy w sprawach związanych z rozliczeniem dochodów zagranicznych zostało wszczętych w latach 2020-2025?

10. Czy minister finansów i gospodarki uznaje za zasadne wszczynanie postępowań karnoskarbowych w sytuacjach, w których źródłem sporu jest niejednolita i sporna wykładnia przepisów prawa podatkowego przez same organy państwa?

11. Czy w Ministerstwie Finansów prowadzone są analizy dotyczące wpływu obecnej praktyki organów podatkowych na sytuację ekonomiczną i społeczną rodzin marynarskich?

IV. W zakresie działań systemowych

12. Czy minister finansów i gospodarki planuje wydanie interpretacji ogólnej lub innych wiążących wytycznych w celu ujednolicenia praktyki organów podatkowych w sprawach dotyczących polskich marynarzy?

13. Czy rozważane jest podjęcie działań mających na celu przywrócenie zgodności praktyki organów podatkowych z treścią i celem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz obowiązującymi przepisami prawa krajowego?

Na zakończenie pragnę podkreślić, że przedstawiona sprawa nie dotyczy tworzenia nowych uprawnień dla określonej grupy zawodowej, lecz stosowania obowiązujących przepisów prawa w sposób jednolity, przewidywalny i zgodny z ich celem.

Obecna praktyka prowadzi do sytuacji, w której o zakresie praw podatnika decyduje nie treść przepisów, lecz przyjęta przez organ interpretacja, co podważa fundamenty państwa prawa.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Szymański
Poseł na Sejm RP