Interpelacja w sprawie stanu realizacji Planu Strategicznego WPR 2023-2027 w zakresie Interwencji I.13.5 Współpraca Grup Operacyjnych EPI

Grupy operacyjne EPI (GO EPI) to element europejskiego partnerstwa innowacyjnego na rzecz wydajnego i zrównoważonego rolnictwa, którego historia jest nierozerwalnie związana z unijną polityką innowacyjną w sektorze rolno-spożywczym.

Oto najważniejsze fakty z ich historii:

• Fundamenty (EIP-AGRI): koncepcja grup operacyjnych powstała w ramach europejskiego partnerstwa innowacyjnego (EPI, ang. EIP-AGRI), które ma na celu budowanie mostów między nauką a praktyką rolniczą.
• Prace nad tworzeniem grup operacyjnych EPI w Polsce rozpoczął minister Krzysztof Jurgiel w 2017 r. W ramach PROW 2014-2020 (poprzedni okres) utworzono ich łącznie ok. 400. Przez ostatnie lata funkcjonowanie grup operacyjnych w Polsce odbywało się głównie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).
• Te wielopodmiotowe partnerstwa z powodzeniem realizowały projekty badawczo-wdrożeniowe w ramach działania M16 „Współpraca” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
• W latach 2017-2022 zostało przeprowadzonych 6 naborów dla grup operacyjnych, w tym 4 nabory dedykowane projektom badawczo-wdrożeniowym oraz 2 nabory tematyczne poświęcone tworzeniu krótkich łańcuchów żywnościowych. Powstało ponad 400 grup operacyjnych (w tym ok. 200 projektów badawczo-wdrożeniowych oraz ok. 200 KŁŻ).
• Współpraca i innowacja: grupy te tworzone są przez rolników, naukowców, doradców i przedsiębiorców w celu opracowania i wdrożenia innowacyjnych rozwiązań w rolnictwie.
• Rozwój w Polsce: polski system wspiera te grupy, organizując szczyty i tworząc katalogi grup operacyjnych, aby promować ich osiągnięcia. Grupy operacyjne odgrywają kluczową rolę we wdrażaniu strategii „Od pola do stołu”.

Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR 2023-2027) przewiduje realizację interwencji I.13.5 WSPÓŁPRACA GRUP OPERACYJNYCH EPI.

• Interwencja 13.5 (obecnie): obecnie działalność grup odbywa się m.in. w ramach interwencji 13.5 „Współpraca Grup Operacyjnych EPI”, gdzie realizowane są innowacyjne projekty.
• Ponad 500 beneficjentów złożyło wnioski o wsparcie przygotowawcze w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR 2023-2027) dla interwencji I.13.5.1 Współpraca Grup Operacyjnych EPI - Wsparcie przygotowawcze (termin naboru: 15.01.2026-16.02.2026).
• Tym samym w aktualnym okresie programowania WPR w planie strategicznym ogłoszono tylko jeden nabór: interwencja 13.5: Współpraca Grup Operacyjnych EPI w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
• Rolnicy, środowiska naukowe, przedsiębiorcy z dużym niepokojem przyjmują opóźnienia we wdrażaniu interwencji I.13.5.1 Współpraca Grup Operacyjnych EPI.
• W ramach zaplanowanych naborów przewiduje się dwa zakresy wsparcia:

  1) wsparcie przygotowawcze – mające na celu utworzenie EPI i opracowanie planu operacji dotyczącego realizacji, z uwzględnieniem potrzeb rolników, wsparcie udzielane do kwoty 50 000 zł;
  2) realizacja operacji – jej przedmiotem jest realizacja operacji będącej rozwiązaniem w zakresie nowych lub udoskonalonych produktów rolnych lub technologii, metod organizacji i marketingu w sektorach: rolnym, spożywczym i leśnym, w tym na rzecz rozwijania produkcji w systemach jakości żywności oraz rolnictwa 4.0. Operacje skupione będą na obszarze produkcji i przetwarzania produktów rolnych. Wsparcie będzie przyznawane wyłącznie na innowacyjne operacje do wysokości 2 500 000 zł.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. 2024 poz. 907), zwracam się z uprzejmą prośbą do Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaki jest stan oceny wniosków o wsparcie przygotowawcze dla interwencji I.13.5.1 Współpraca Grup Operacyjnych EPI - Wsparcie przygotowawcze do kwoty 50 000 zł (termin naboru: 15.01.2026-16.02.2026)?

2. Jaki jest stan przygotowania ARiMR do ogłoszenia konkursu w okresie październik-listopad 2026 r. w ramach realizacji operacji? To wsparcie będzie przyznawane wyłącznie na innowacyjne operacje do wysokości 2 500 000 zł.

3. Inne problemy i pytania zgłoszone przez rolników

Jak rolnicy mają zaprojektować badania polowe, aby można było je realizować dwukrotnie (dwa okresy wegetacyjne)? Pierwszy sezon wegetacyjny to okres wiosna 2027/28 i drugi okres wegetacyjny 2028/2029. Tym samym w drugim roku doświadczeń zbiory będą możliwe w okresie lipiec (2029) – rzepak, sierpień (2029) – pszenica ozima, wrzesień-październik (2029) – buraki cukrowe, październik 2029 – kukurydza.

Tym samym, jeśli mają czas (do 30.06.2029 r.) na złożenie wniosku końcowego o płatność, z wszystkimi z tym związanymi zobowiązanymi sprawozdaniami, to nie mają szansy na realizację zaplanowanego dwuletniego okresu badań polowych.

Dlatego pytają:

1. Czy możliwe będzie przesunięcie terminu ostatecznego na składanie wniosku o płatność o rok, czyli do czerwca 2030 r.? Wówczas możliwa jest realizacja planu doświadczeń.

2. Od kiedy liczymy kwalifikowalność kosztów w naborze głównym w okresie październik-listopad 2026 r.? Jeśli od złożenia wniosku, to możliwe byłoby na własne ryzyko rozpoczęcie doświadczeń na jesieni 2026 r., czyli siewy ozimin, badanie warunków wodnych i czujniki, oraz rozpoczęcie realizacji innych zadań bez gwarancji ich finansowania przez co najmniej 7-8 miesięcy do czasu podpisania umowy w ramach rozstrzygnięć naboru głównego, narażając się na ryzyko utraty finansowania niektórych zadań. Czy takie działanie beneficjenta jest możliwe?

3. Co mamy zrobić? Jak planować doświadczenia, aby zrealizować plan doświadczeń w co najmniej 2 okresach wegetacji!?

4. Pozyskanie informacji warunkuje zaplanowanie i realizację planu doświadczeń. Takich jak nasz przypadków zapewne będzie więcej. Co mamy zrobić i jak planować zadania w projekcie?

Z poważaniem

Kazimierz Gwiazdowski