Interpelacja w sprawie braku danych, wydzielonej kategorii i skutecznego systemu zbiórki oraz zagospodarowania odpadów po jednorazowych e-papierosach

Szanowna Pani Minister,

jednorazowe e-papierosy to rosnący strumień niebezpiecznych odpadów (ZSEE z bateriami litowo-jonowymi), wobec których obecne rozwiązania systemowe pozostają w praktyce nieskuteczne:
- brak jest wydzielonej kategorii odpadu w sprawozdawczości,
- brak danych o masie i liczbie odpadów,

a obowiązki odbioru w punktach sprzedaży są fikcją, albowiem są w praktyce nieweryfikowalne.

W piśmie przekazanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska do Parlamentarnego Zespołu ds. Przeciwdziałania Uzależnieniom (w odpowiedzi na pytania o skalę odpadu po jednorazowych e-papierosach) resort wskazał, że e-papierosy są ujmowane w grupie małogabarytowego sprzętu ZSEE (grupa 5, ≤ 50 cm) i że ministerstwo dysponuje danymi wyłącznie zagregowanymi dla całej tej grupy. W konsekwencji (jak wynika z pisma) nie ma możliwości wyodrębnienia w obecnych rejestrach danych dotyczących jednorazowych e-papierosów jako osobnej kategorii (ani z kodów odpadów, ani z danych o wprowadzeniu).

Równolegle, w korespondencji przekazanej po posiedzeniu zespołu, prezes Stowarzyszenia „Polski Recykling” Sławomir Pacek wskazał jednoznacznie, że recykling e-papierosów w Polsce „nie istnieje” – brakuje instalacji i metody recyklingu tych produktów. Oznacza to, że w praktyce zużyte urządzenia w najlepszym wariancie trafiają do odpadów zmieszanych lub pozostają w środowisku. W piśmie podkreślono również ryzyko pożarowe związane z bateriami (wskazywane jako w dużej części nadal naładowane) oraz przerzucanie kosztów zagospodarowania na gminy i mieszkańców – także tych, którzy nigdy z tych produktów nie korzystali. Autor wskazuje potrzebę szybkiego wprowadzenia opłaty środowiskowej jako rozwiązania pomostowego, równolegle do prac nad docelowym zakazem.

Z powyższego wynika zasadniczy problem: państwo nie posiada dziś narzędzi, by rzetelnie policzyć strumień odpadu po jednorazowych e-papierosach, ocenić koszty i skuteczność zbiórki oraz zaprojektować instrumenty finansowania i egzekucji oparte na rzetelnych danych.

W związku z tym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Dane i kategoryzacja

1. Czy MKiŚ planuje wprowadzenie wydzielonej kategorii odpadu dla jednorazowych e-papierosów w systemach ewidencji i sprawozdawczości (BDO/ZSEE/ROP) tak, aby możliwe było raportowanie osobno liczby i masy tych odpadów?
2. Jeśli tak: w jakim trybie (zmiana rozporządzeń/aktów wykonawczych/wytycznych), w jakim terminie i który departament jest za to odpowiedzialny?

Masa referencyjna i metodologia liczenia

1. Czy MKiŚ zleci lub przeprowadzi przegląd rynku w celu ustalenia masy referencyjnej jednorazowego e-papierosa (w tym baterii i pozostałości płynu) – tak, aby dało się wiarygodnie przeliczać sztuki na masę i koszty?
2. Jeśli tak, kiedy i w jakim zakresie?

System zbiórki w punktach sprzedaży

1. Jak MKiŚ ocenia rzeczywiste wykonywanie obowiązków dystrybutorów (odbiór 1:1 oraz nieodpłatny odbiór małogabarytowego ZSEE w dużych sklepach) w odniesieniu do jednorazowych e-papierosów?
2. Czy MKiŚ planuje wprowadzenie standardu minimalnego: widoczna informacja dla klientów, pojemnik/urządzenie do zbiórki oraz procedura przyjęcia w każdym punkcie sprzedaży, który oferuje e-papierosy?

Kontrole i sankcje

1. Kto konkretnie i w jakim modelu odpowiada za kontrolę obowiązków informacyjnych i odbioru (IOŚ/Inspekcja Handlowa/inne podmioty)?
2. Jakie są plany kontroli na 2026 r. (liczba kontroli, priorytety, działania koordynacyjne) oraz jakie sankcje są stosowane w praktyce?

Ryzyka pożarowe i chemiczne w strumieniu komunalnym

1. Czy MKiŚ dysponuje analizą ryzyk pożarowych dla sortowni/składowisk wynikających z obecności baterii z jednorazowych e-papierosów w odpadach zmieszanych albo sygnałami że e-papierosy rzeczywiście stały się przyczyną pożaru?
2. Czy MKiŚ dysponuje informacjami lub analizami dotyczącymi incydentów związanych z wyciekami płynu z jednorazowych e-papierosów w strumieniu odpadów komunalnych (na etapie zbiórki, transportu, sortowania lub składowania), w tym zgłoszeniami od operatorów instalacji, JST, Inspekcji Ochrony Środowiska, Państwowej Straży Pożarnej lub innych służb? Jeśli tak - proszę o podanie skali i charakteru tych zdarzeń (liczba zgłoszeń, okres, typ instalacji).
3. Jakie działania prewencyjne i interwencyjne planuje resort (wytyczne dla instalacji, kampania informacyjna, wsparcie JST)? Czy resort prowadził działania tego typu? Jeśli tak, jakie konkretnie?

Koszty dla gmin i finansowanie

1. Czy MKiŚ posiada szacunki kosztów ponoszonych przez JST i system komunalny w związku ze zbieraniem, transportem i zagospodarowaniem odpadów po jednorazowych e-papierosach?
2. Jeśli nie, czy i kiedy takie oszacowanie zostanie wykonane?

Opłata środowiskowa - instrument pomostowy i działania tu i teraz

1. Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Przeciwdziałania Uzależnieniom przedstawiciel MKiŚ zadeklarował, że resort nie planuje obecnie prac nad opłatą środowiskową dla jednorazowych e-papierosów i rozważałby własne instrumenty dopiero wtedy, gdyby zakaz po stronie Ministerstwa Zdrowia (UD213) nie wszedł w życie.
   Proszę o potwierdzenie, czy jest to nadal obowiązujące stanowisko MKiŚ. Projekt UD213 nie został jeszcze uwzględniony w kalendarzu prac Sejmu RP.

Jeżeli MKiŚ podtrzymuje decyzję o niepodejmowaniu prac nad opłatą środowiskową, proszę o wskazanie, jakie konkretne narzędzia resort wdroży tu i teraz, aby ograniczyć strumień odpadu i koszty po stronie gmin oraz zwiększyć realny odbiór w punktach sprzedaży, w tym:

2. Jak MKiŚ zamierza doprowadzić do faktycznego wykonywania obowiązku przyjmowania zużytego sprzętu przez sprzedawców oraz obowiązku informowania konsumentów (kto kontroluje, jaka jest metodyka kontroli, jak często, jakie sankcje)?
3. Czy MKiŚ planuje wprowadzić obowiązek ewidencji i raportowania liczby lub masy przyjętych jednorazowych e-papierosów w punktach sprzedaży i w jakim terminie?
4. Czy MKiŚ planuje wyodrębnienie jednorazowych e-papierosów w sprawozdawczości, tak aby państwo dysponowało danymi o masie i skali tego strumienia odpadu, oraz jaki jest harmonogram takich zmian?

W dyskusji pojawiał się też argument o prawie UE dotyczącym baterii. W przekazanej informacji i w odpowiedziach MKiŚ brak jednoznacznego wskazania, czy rozporządzenie bateryjne jest traktowane jako uzasadnienie dla wstrzymania działań krajowych. Proszę więc o jasną odpowiedź:

1. Czy MKiŚ powołuje się na rozporządzenie bateryjne jako argument za niepodejmowaniem działań pomostowych w Polsce?
2. Jeśli tak, proszę wskazać konkretnie, które przepisy i od kiedy miałyby w praktyce ograniczyć problem jednorazowych e-papierosów oraz dlaczego - zdaniem MKiŚ - miałoby to wystarczyć, skoro przepisy unijne nie rozwiązują problemu urządzeń już obecnych na rynku ani nie tworzą same z siebie systemu zbiórki, raportowania i egzekucji w punktach sprzedaży.

Relacja w stosunku do działań innych resortów i prawa UE

1. Jak MKiŚ planuje zapewnić skuteczne zarządzanie odpadem „tu i teraz” niezależnie od przebiegu prac legislacyjnych po stronie zdrowia oraz niezależnie od terminów stosowania wymogów wynikających z unijnych regulacji bateryjnych?

System kaucji lub depozytu - zwrot w punkcie sprzedaży (model akumulatorowy)

W Polsce funkcjonuje mechanizm depozytowy dla akumulatorów samochodowych, w którym sprzedawca pobiera opłatę depozytową, jeżeli konsument nie odda zużytego akumulatora przy zakupie, a następnie jest zobowiązany do przyjęcia zużytego akumulatora i zwrotu depozytu w ustawowym terminie.

1. Proszę o informację, czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizowało możliwość zastosowania analogicznego mechanizmu depozytowego, kaucji lub dopłaty zwracanej przy oddaniu zużytego urządzenia, dla jednorazowych e-papierosów, jako instrumentu działającego tu i teraz, niezależnie od losu projektów zakazowych?
2. Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników analizy, wariantów modelu (kto pobiera, kto zwraca, jak działa odbiór w punktach sprzedaży, jak zabezpiecza się magazynowanie i transport baterii, kto finansuje demontaż i bezpieczne zagospodarowanie) oraz powodów ewentualnej rezygnacji. Jeśli nie, proszę o wskazanie, czy i kiedy taka analiza zostanie wykonana oraz które przepisy, ryzyka lub bariery administracyjne resort uznaje za kluczowe przy próbie wdrożenia takiego mechanizmu dla jednorazowych e-papierosów?

Z poważaniem

Małgorzata Niemczyk