Interpelacja w sprawie terminów przedawnienia roszczeń pracowniczych o wynagrodzenie za pracę i nadgodziny w sytuacji braku obiektywnej ewidencji czasu pracy - relacji art. 291 Kodeksu pracy do art. 118 Kodeksu cywilnego w świetle wyroku TSUE C-55/18

Szanowna Pani Minister,

art. 291 § 1 Kodeksu pracy (K.p.) przewiduje 3-letni termin przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy, liczony od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jednocześnie art. 118 Kodeksu cywilnego (K.c.) ustanawia, co do zasady, 6-letni termin przedawnienia roszczeń majątkowych, a w odniesieniu do świadczeń okresowych – 3 lata.

W praktyce sądowej termin z art. 291 K.p. jest stosowany automatycznie również w sprawach, w których pracodawca nie prowadził obiektywnej i rzetelnej ewidencji czasu pracy, mimo że po wyroku TSUE z 14 maja 2019 r. w sprawie C-55/18 obowiązek taki stanowi warunek skutecznego wykonywania praw pracowniczych wynikających z dyrektywy 2003/88/WE oraz art. 31 ust. 2 Karty Praw Podstawowych UE.

W zgłaszanych przypadkach brak ewidencji uniemożliwia pracownikowi ustalenie:

• rzeczywistego czasu pracy,
• liczby godzin nadliczbowych,
• momentu powstania i wymagalności roszczenia,

co prowadzi do przedawnienia roszczeń zanim pracownik mógł je realnie zidentyfikować i udowodnić.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo dostrzega, że automatyczne stosowanie art. 291 § 1 K.p. w sprawach o nadgodziny, w których pracodawca nie prowadził obiektywnej ewidencji czasu pracy, może naruszać zasadę skuteczności prawa Unii Europejskiej (effet utile)?
2. Czy ministerstwo analizowało możliwość odpowiedniego stosowania art. 118 K.c. (w zw. z art. 300 K.p.) do roszczeń o wynagrodzenie za pracę i nadgodziny, w sytuacjach, gdy brak ewidencji czasu pracy uniemożliwia ustalenie wymagalności roszczenia w terminie 3 lat? Jeśli tak, to jakie są wnioski z tej analizy? Jeśli nie, to z jakich powodów?
3. Czy ministerstwo podziela pogląd, że w razie zawinionej przez pracodawcę niemożności ustalenia wymagalności roszczenia termin przedawnienia nie powinien biec na jego korzyść (zasada nemo ex suo delicto commodum capere potest)?
4. Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne w Kodeksie pracy polegające na zawieszeniu biegu przedawnienia roszczeń pracowniczych za okres, w którym pracodawca nie prowadził wymaganej ewidencji czasu pracy, albo wydłużeniu terminu z art. 291 K.p. w sprawach dotyczących czasu pracy i nadgodzin? Jeśli tak, to kiedy? Jeśli nie, to z jakich powodów?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie domniemania, że w przypadku braku obiektywnej ewidencji czasu pracy bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia ujawnienia naruszenia, a nie od daty formalnej wymagalności wynagrodzenia? Jeśli tak, to kiedy? Jeśli nie, to z jakich powodów?
6. Czy ministerstwo analizowało relację art. 291 K.p. do art. 31 ust. 2 Karty Praw Podstawowych UE, który ma bezpośredni skutek horyzontalny, w kontekście realnej możliwości dochodzenia roszczeń o czas pracy? Jeśli tak, to jakie są wnioski z tej analizy? Jeśli nie, to z jakich powodów?
7. Czy ministerstwo widzi ryzyko, że obecna praktyka prowadzi do sytuacji, w której pracodawca korzysta podwójnie: najpierw nie prowadząc ewidencji czasu pracy, a następnie podnosząc zarzut przedawnienia roszczeń, których pracownik nie był w stanie wcześniej udowodnić?
8. Czy ministerstwo prowadziło lub planuje prowadzić analizę porównawczą rozwiązań przyjętych w innych państwach członkowskich UE po wyroku C-55/18 w zakresie przedawnienia roszczeń o nadgodziny? Jeśli tak, to jakie są wnioski z tej analizy albo kiedy zostanie przeprowadzona? Jeśli nie, to z jakich powodów?
9. Czy ministerstwo planuje wydanie oficjalnych wytycznych interpretacyjnych dla sądów pracy, PIP i pracodawców dotyczących stosowania art. 291 K.p. w zgodzie z prawem UE i wyrokiem C-55/18? Jeśli tak, to kiedy i w jakiej formie? Jeśli nie, to z jakich powodów?
10. Czy ministerstwo analizuje potencjalną odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie Francovich w sytuacji, gdy krajowe reguły przedawnienia czynią wykonywanie praw z dyrektywy 2003/88/WE nadmiernie utrudnionym lub iluzorycznym? Jeśli tak, to jakie są wnioski z tej analizy? Jeśli nie, to z jakich powodów?

Z poważaniem

Rafał Siemaszko