Interpelacja w sprawie zasad uruchamiania przez BGK inwestycji kapitałowych i pożyczkowych dla przedsiębiorstw związanych z obronnością i odpornością państwa w ramach Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności

Szanowna Pani Minister,

z informacji opublikowanych w mediach wynika, że Bank Gospodarstwa Krajowego przygotowuje uruchomienie specjalnej spółki celowej, która ma wspierać kapitałowo polskie przedsiębiorstwa zwiększające zdolności obronne i odporność państwa. Według wypowiedzi prezesa BGK na rozwój technologii i skalowanie produkcji takich firm ma zostać przeznaczone około 7 mld zł, a pozostała część środków ma być wykorzystywana przede wszystkim na preferencyjne finansowanie pożyczkowe.

Sprawa ma znaczenie systemowe, ponieważ dotyczy instrumentu finansowanego ze środków Krajowego Planu Odbudowy. Z oficjalnych informacji rządowych wynika, że Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO) ma dysponować kwotą ponad 22 mld zł, a jego środki mają zostać przeznaczone m.in. na ochronę ludności, infrastrukturę podwójnego zastosowania, cyberbezpieczeństwo oraz nowoczesny przemysł, w tym zwiększenie mocy produkcyjnych polskiego sektora zbrojeniowego.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wskazało ponadto, że finansowanie celów FBiO będzie realizowane w formie pożyczek i inwestycji kapitałowych, przy czym inwestycje kapitałowe ma prowadzić specjalna spółka powołana przez BGK, a BGK ma być jedynym właścicielem tego podmiotu. Jednocześnie priorytety inwestycyjne funduszu określa Komitet Sterujący FBiO z udziałem właściwych członków Rady Ministrów, natomiast przyjęcie strategii inwestycyjnej FBiO planowano na przełom I i II kwartału 2026 r.

W związku z powyższym istnieje potrzeba uzyskania jasnych informacji o kryteriach doboru przedsiębiorstw, modelu nadzoru nad spółką celową, zasadach ochrony interesu Skarbu Państwa oraz zgodności mechanizmu z wymogami przejrzystości, pomocy publicznej i kontroli wydatkowania środków publicznych.

Wątpliwości dotyczą przede wszystkim tego, według jakich mierzalnych kryteriów mają być wybierane przedsiębiorstwa objęte finansowaniem kapitałowym oraz jak zostanie ograniczone ryzyko uznaniowości decyzji inwestycyjnych. Istotne jest także, czy mechanizm dopuszczania inwestora do struktury właścicielskiej spółek prywatnych będzie powiązany z jednoznacznymi warunkami wejścia i wyjścia kapitałowego oraz z zabezpieczeniem interesów państwa w obszarach wrażliwych dla bezpieczeństwa.

Dalsze ryzyko wiąże się z rozproszeniem odpowiedzialności pomiędzy Komitetem Sterującym, BGK i spółką celową. Z ustawy o BGK wynika, że różni ministrowie mogą żądać od BGK informacji w zakresach właściwości rzeczowej, co pokazuje wielość płaszczyzn nadzoru, ale nie przesądza jeszcze o jednolitym modelu odpowiedzialności za FBiO.

Wątpliwości budzi również relacja pomiędzy celem wspierania „polskiego kapitału” a zasadami pomocy publicznej, przejrzystości i równego dostępu do instrumentów finansowych dla przedsiębiorstw działających w obszarze obronności i technologii podwójnego zastosowania. W przypadku środków o tak dużej skali potrzebne są także jasne reguły sprawozdawczości, audytu i publikacji danych zbiorczych.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy została już przyjęta ostateczna polityka inwestycyjna FBiO dotycząca części kapitałowej i pożyczkowej; jeżeli tak, to kiedy oraz czy zostanie ona opublikowana w całości albo w wersji jawnej dla opinii publicznej?

2. Jaka kwota środków FBiO została ostatecznie przewidziana na inwestycje kapitałowe w przedsiębiorstwa, a jaka na instrumenty pożyczkowe, z podaniem stanu na dzień udzielenia odpowiedzi?

3. Czy spółka celowa mająca realizować inwestycje kapitałowe została już utworzona i zarejestrowana; jeżeli tak, proszę o wskazanie jej formy prawnej, daty rejestracji, struktury organów oraz podstawowych zasad ładu korporacyjnego?

4. Jakie kryteria merytoryczne, finansowe i bezpieczeństwa państwa będą stosowane przy wyborze przedsiębiorstw do wsparcia kapitałowego, w szczególności w odniesieniu do firm prywatnych, startupów oraz przedsiębiorstw rozwijających technologie podwójnego zastosowania?

5. Czy przewidziano minimalne wymogi dotyczące utrzymania w Polsce kontroli nad własnością intelektualną, produkcją, kluczowymi aktywami albo centrami decyzyjnymi przedsiębiorstw korzystających z finansowania kapitałowego?

6. Jakie są planowane warunki wejścia kapitałowego państwowego inwestora do spółki oraz wyjścia z takiej inwestycji, w tym horyzont inwestycyjny, dopuszczalne poziomy udziałów, uprawnienia korporacyjne i zasady zabezpieczenia interesu publicznego?

7. Jaki podmiot będzie ponosił bezpośrednią odpowiedzialność za podejmowanie decyzji inwestycyjnych w części kapitałowej: minister właściwy, Komitet Sterujący, BGK, komitet inwestycyjny czy organy spółki celowej; oraz jaki będzie zakres ich kompetencji i odpowiedzialności?

8. Czy ministerstwo planuje wydanie publicznie dostępnych wytycznych albo regulaminu naboru dla przedsiębiorstw ubiegających się o finansowanie kapitałowe i pożyczkowe z FBiO; jeżeli tak, to w jakim terminie?

9. Czy resort rozważa wprowadzenie dodatkowych rozwiązań ustawowych lub wykonawczych wzmacniających parlamentarną i społeczną kontrolę nad inwestycjami FBiO, w szczególności w zakresie jawności kryteriów wyboru projektów, raportowania efektów gospodarczych oraz ochrony przed nieuprawnionym transferem technologii i aktywów za granicę?

Z poważaniem

Andrzej Śliwka
Poseł na Sejm RP