Interpelacja w sprawie nierówności w dostępie do instytucji kultury pomiędzy dużymi miastami a mniejszymi ośrodkami

Szanowna Pani Minister,

zagadnienie dostępności kultury w Polsce, w szczególności w kontekście różnic pomiędzy dużymi miastami a mniejszymi miejscowościami i obszarami wiejskimi, od lat stanowi przedmiot analiz instytucji publicznych oraz badań statystycznych. Wnioski płynące z tych opracowań wskazują na utrzymujące się i w wielu przypadkach pogłębiające nierówności terytorialne w dostępie do oferty kulturalnej.

Z danych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny wynika, że zdecydowana większość instytucji kultury – w tym teatrów, filharmonii oraz galerii sztuki – zlokalizowana jest w dużych miastach, przede wszystkim w miastach wojewódzkich. Jednocześnie mieszkańcy mniejszych miejscowości mają znacząco ograniczony dostęp do wydarzeń kulturalnych o charakterze profesjonalnym, co przekłada się na niższy poziom uczestnictwa w kulturze.

Podobne wnioski płyną z raportów przygotowywanych przez Narodowe Centrum Kultury, które w swoich analizach dotyczących uczestnictwa w kulturze wskazuje, że miejsce zamieszkania jest jednym z kluczowych czynników determinujących dostęp do oferty kulturalnej. Mieszkańcy obszarów wiejskich i małych miast znacznie rzadziej uczestniczą w wydarzeniach kulturalnych, co wynika zarówno z ograniczonej oferty lokalnej, jak i barier transportowych oraz ekonomicznych.

Również ustalenia zawarte w raportach Najwyższej Izby Kontroli dotyczących funkcjonowania instytucji kultury wskazują na istotne dysproporcje w finansowaniu oraz dostępności infrastruktury kulturalnej. NIK zwraca uwagę, że środki publiczne w większym stopniu koncentrują się w dużych ośrodkach miejskich, co może prowadzić do pogłębiania różnic w dostępie do kultury.

W debacie publicznej problem ten jest również regularnie podnoszony przez media oraz środowiska związane z kulturą, które wskazują, że mieszkańcy mniejszych ośrodków często pozbawieni są realnej możliwości uczestnictwa w życiu kulturalnym na poziomie porównywalnym z dużymi miastami. Oznacza to, że dostęp do kultury – będący jednym z podstawowych elementów życia społecznego – nie jest w Polsce równomiernie zapewniony.

W świetle powyższych danych zasadne jest pytanie o skalę działań podejmowanych przez państwo w celu wyrównywania tych nierówności oraz o skuteczność dotychczasowych instrumentów wsparcia.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania.

1. Jakie są aktualne dane dotyczące rozmieszczenia instytucji kultury w Polsce, w tym teatrów, filharmonii, muzeów i galerii, z podziałem na miasta wojewódzkie, powiatowe oraz obszary wiejskie?
2. Jak kształtuje się poziom uczestnictwa w kulturze w zależności od miejsca zamieszkania, w szczególności w podziale na duże miasta i mniejsze miejscowości?
3. Jakie środki publiczne przeznaczane są na finansowanie instytucji kultury w dużych miastach w porównaniu z mniejszymi ośrodkami, w tym w przeliczeniu na jednego mieszkańca?
4. Jakie programy rządowe lub ministerialne są obecnie realizowane w celu zwiększenia dostępności kultury w małych miastach i na obszarach wiejskich?
5. Jak oceniana jest skuteczność dotychczasowych programów wspierających rozwój kultury poza dużymi ośrodkami miejskimi?
6. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje wdrożenie nowych instrumentów mających na celu wyrównywanie dostępu do kultury pomiędzy różnymi regionami kraju?
7. W jaki sposób wspierana jest działalność lokalnych domów kultury, bibliotek oraz ośrodków kultury w mniejszych miejscowościach?
8. Czy prowadzone są analizy dotyczące barier w dostępie do kultury, takich jak transport, koszty uczestnictwa czy brak infrastruktury?
9. Jakie działania podejmowane są w celu zwiększenia mobilności oferty kulturalnej, w tym organizowania wydarzeń poza dużymi miastami?
10. Czy ministerstwo współpracuje z jednostkami samorządu terytorialnego w zakresie wyrównywania dostępu do kultury, a jeśli tak – jakie są efekty tej współpracy?
11. Jakie działania podejmowane są w celu zapewnienia równego dostępu do kultury dzieciom i młodzieży z mniejszych miejscowości?

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm