Interpelacja w sprawie kwalifikacji nauczycielskich uzyskiwanych na studiach podyplomowych

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

eksperci zajmujący się problematyką organizacji edukacji i szkolnictwa wyższego wskazują na narastający problem związany z uzyskiwaniem kwalifikacji do wykonywania zawodu nauczyciela za pomocą studiów podyplomowych. Problem ten jest wiązany z praktyką części uczelni, które organizują kierunki lub formy kształcenia niegwarantujące spełnienia wymogów wynikających z obowiązujących przepisów, w tym standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela oraz przepisów dotyczących szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Regulują to konkretnie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

Chodzi przede wszystkim o przypadki uruchamiania studiów podyplomowych dla osób, które już na etapie rekrutacji nie spełniają warunków pozwalających na późniejsze uzyskanie kwalifikacji do nauczania określonego przedmiotu lub prowadzenia określonych zajęć. Zgłaszane są także sytuacje, w których programy takich studiów nie odpowiadają wymaganym standardom, a mimo to absolwenci otrzymują świadectwa ukończenia studiów i pozostają w przekonaniu, że nabyli pełne kwalifikacje zawodowe.

Wątpliwości wiążą się także ze studiami prowadzonymi w formule zdalnej lub w sposób dalece uproszczony, sprowadzający się do udostępniania materiałów i zaliczeń online bez zapewnienia rzeczywistej weryfikacji efektów uczenia się oraz bez należytego przygotowania praktycznego. W rezultacie powstają zastrzeżenia odnośnie do jakości takiego kształcenia oraz zgodności części prowadzonych programów z obowiązującymi przepisami.

Skutki tego stanu rzeczy odczuwają zarówno sami nauczyciele, jak i dyrektorzy szkół oraz organy nadzoru pedagogicznego. Coraz częściej pojawiają się wątpliwości, czy określone dyplomy i świadectwa rzeczywiście potwierdzają posiadanie wymaganych kwalifikacji. Problem ten ujawnia się między innymi przy zatrudnianiu nauczycieli, w toku kontroli, a także w procedurach związanych z awansem zawodowym. Brak jednolitych, publicznie dostępnych interpretacji powoduje niepewność prawną oraz prowadzi do nierównego traktowania osób znajdujących się w podobnej sytuacji.

Kolejne problemy dotyczą kwestii dokumentowania przebiegu studiów podyplomowych. Istnieją przypadki wydawania świadectw lub innych dokumentów, które nie zawierają wszystkich wymaganych elementów formalnych. W konsekwencji nauczyciele oraz pracodawcy pozostają bez jasnej odpowiedzi, czy dokument wydany przez uczelnię prowadzącą kształcenie niezgodnie z przepisami albo wystawiającą dokumentację wadliwie może stanowić podstawę do uznania kwalifikacji nauczycielskich.

Opisany problem ma szerszy charakter, ponieważ odnosi się nie tylko do pojedynczych przypadków błędnej interpretacji przepisów, lecz także jakości nadzoru nad ofertą studiów przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela, ochrony studentów i słuchaczy przed wprowadzaniem ich w błąd oraz bezpieczeństwa całego systemu oświaty. Dlatego niniejszą interpelację kieruję jednocześnie do Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z uwagi na współzależność przepisów dotyczących kwalifikacji nauczycielskich oraz organizacji i nadzoru nad kształceniem prowadzonym przez uczelnie. Liczę na to, że obydwa resorty zajmą konkretne stanowisko w tej sprawie.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwa mają dane dotyczące skali problemu polegającego na prowadzeniu przez uczelnie studiów podyplomowych lub innych form kształcenia, które są przedstawiane jako dające kwalifikacje nauczycielskie, mimo że nie spełniają wymogów wynikających z obowiązujących przepisów? Jeśli tak, to proszę o ich przedstawienie.
2. Jakie działania nadzorcze zostały podjęte od 2019 roku wobec uczelni, które prowadziły kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela w sposób niezgodny ze standardami albo przyjmowały na takie studia osoby niespełniające wymogów wstępnych?
3. Czy MEN i MNiSW planują opublikowanie jednolitych, ogólnodostępnych wytycznych lub interpretacji dotyczących uznawania kwalifikacji nauczycielskich uzyskiwanych na studiach podyplomowych, tak aby dyrektorzy szkół, kuratoria i sami nauczyciele mogli stosować jednolite kryteria? Jeśli tak, to kiedy?
4. Czy ukończenie studiów podyplomowych prowadzonych z naruszeniem obowiązujących standardów kształcenia może stanowić podstawę do uznania kwalifikacji nauczycielskich? Jeśli tak, to w jakich przypadkach, a jeśli nie, to jakie są skutki prawne dla osób, które ukończyły takie studia w zaufaniu do oferty uczelni?
5. Jak należy oceniać sytuacje, w których uczelnia dopuściła do kształcenia na studiach mających prowadzić do uzyskania kwalifikacji nauczycielskich osoby, które nie posiadały odpowiedniego wcześniejszego wykształcenia kierunkowego lub innych wymaganych podstaw?
6. Czy ministerstwa planują wprowadzenie mechanizmów ochronnych dla słuchaczy studiów podyplomowych, którzy zostali wprowadzeni w błąd co do skutków prawnych ukończenia danego kierunku? Jeśli tak, to kiedy i w jakim zakresie?
7. Jakie są obowiązujące zasady oceny zgodności świadectw ukończenia studiów podyplomowych z przepisami określającymi ich wymaganą treść i formę?
8. Czy braki formalne w treści świadectwa ukończenia studiów podyplomowych, w tym brak wymaganych elementów dokumentu, wpływają na możliwość uznania kwalifikacji nauczycielskich przez pracodawcę lub organ nadzoru?
9. Czy ministerstwa planują doprecyzowanie przepisów dotyczących dopuszczalnego zakresu kształcenia zdalnego na studiach przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela, zwłaszcza w odniesieniu do zajęć praktycznych oraz zajęć służących nabywaniu umiejętności niezbędnych do pracy w szkole? Jeśli tak, to kiedy i w jakim zakresie?
10. Czy planowane jest stworzenie publicznie dostępnego wykazu lub innego mechanizmu informacyjnego pozwalającego kandydatom na studia zweryfikować, czy dany kierunek lub program rzeczywiście może prowadzić do uzyskania kwalifikacji nauczycielskich? Jeśli tak, to kiedy i w jakim zakresie?
11. Czy w ocenie ministerstw obecne przepisy zapewniają wystarczająco skuteczny nadzór nad ofertą studiów podyplomowych przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela, a jeśli nie, to jakie zmiany legislacyjne są planowane?
12. Jakie działania zamierzają podjąć ministerstwa, aby ograniczyć zjawisko oferowania studiów, które formalnie kończą się wydaniem świadectwa, lecz faktycznie nie zapewniają przygotowania odpowiadającego wymaganiom stawianym nauczycielom?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP