Interpelacja w sprawie ryzyka destabilizacji procesów planistycznych i inwestycyjnych w gminach

Panie Ministrze,

reforma planowania przestrzennego wprowadziła plan ogólny gminy jako nowy, obligatoryjny akt prawa miejscowego, obejmujący co do zasady całą gminę i sporządzany wyłącznie w formie cyfrowej. Jednocześnie ustawodawca przesunął termin utraty mocy studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin do dnia 30 czerwca 2026 r.

Z obowiązujących wyjaśnień resortowych wynika, że bez przyjętego planu ogólnego po 1 lipca 2026 r. co do zasady nie będzie możliwości uchwalania nowego lub zmiany obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ani wydawania decyzji o warunkach zabudowy i decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego, z wyjątkiem postępowań wszczętych przed tą datą. Oznacza to ryzyko istotnego ograniczenia ciągłości procesów inwestycyjnych i planistycznych w gminach, które nie zdążą zakończyć procedur w terminie. Skala trudności we wdrażaniu reformy była widoczna już wcześniej. Urząd Transportu Kolejowego informował 11 sierpnia 2025 r., że z wnioskiem o uzgodnienie planu ogólnego wystąpiło 215 z 2479 gmin, czyli ok. 8,7% wszystkich gmin w Polsce.

Dodatkowo z publicznie dostępnych informacji wynika, że projekt UD316, obejmujący zmiany w ustawie planistycznej, miał przewidywać przesunięcie terminu do 31 sierpnia 2026 r., a 19 marca 2026 r. figurował w porządku obrad Stałego Komitetu Rady Ministrów. Oznacza to, że mimo zapowiedzi zmiany, w obrocie prawnym nadal zasadnicze znaczenie ma termin 30 czerwca 2026 r., co zwiększa niepewność po stronie gmin, mieszkańców oraz uczestników obrotu nieruchomościami.

Zarysowany stan faktyczny rodzi wątpliwości co do adekwatności przyjętego harmonogramu reformy do rzeczywistych możliwości organizacyjnych gmin, skuteczności bieżącego wsparcia merytorycznego i cyfrowego oraz terminowości działań legislacyjnych po stronie rządu. Powstaje również ryzyko nierównego traktowania gmin bardziej i mniej zaawansowanych, niepewności prawnej właścicieli nieruchomości i inwestorów, a także napięcia między terminami ustawowymi a warunkami rozliczania środków z KPO. Wątpliwości budzi także to, czy przewidywane przepisy przejściowe będą wystarczające, aby zapobiec przerwaniu procedur planistycznych i inwestycyjnych w skali kraju.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Ile gmin, według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi:
a) przystąpiło do sporządzenia planu ogólnego,
b) przekazało projekt do uzgodnień i opiniowania,
c) zakończyło konsultacje społeczne,
d) uchwaliło plan ogólny,
e) doprowadziło do wejścia planu ogólnego w życie?

2. W ilu gminach brak wejścia w życie planu ogólnego do dnia 30 czerwca 2026 r. skutkowałby, przy obecnym stanie prawnym, brakiem możliwości wydawania nowych decyzji o warunkach zabudowy albo uchwalania nowych lub zmieniania obowiązujących planów miejscowych?

3. Jaka jest aktualna liczba gmin objętych wsparciem finansowym z KPO na sporządzenie planów ogólnych, jaka kwota została zakontraktowana, jaka wypłacona, a jaka pozostaje jeszcze do rozliczenia?

4. Na jakim etapie znajduje się projekt nowelizacji przewidujący przesunięcie terminu uchwalenia planów ogólnych do dnia 31 sierpnia 2026 r. oraz kiedy Rada Ministrów planuje jego przyjęcie i skierowanie do Sejmu RP?

5. Jakie konkretne działania organizacyjne, szkoleniowe, analityczne i informatyczne podjęło ministerstwo od dnia 1 stycznia 2025 r. w celu przyspieszenia sporządzania planów ogólnych w gminach?

6. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę głównych przyczyn opóźnień po stronie gmin, w szczególności w zakresie braków kadrowych, trudności w uzgodnieniach międzyinstytucjonalnych, cyfryzacji danych przestrzennych i dostępności wykonawców? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy?

7. W jaki sposób ministerstwo monitoruje ryzyko wystąpienia zakłóceń w procesach planistycznych i inwestycyjnych po dniu 30 czerwca 2026 r.; czy sporządzono mapę ryzyk według województw, kategorii gmin lub stopnia zaawansowania prac?

8. Czy zostały już ostatecznie uzgodnione z instytucjami odpowiedzialnymi za KPO warunki rozliczenia środków po ewentualnym przesunięciu terminu do 31 sierpnia 2026 r. oraz po obniżeniu wskaźnika realizacji z 80% do 50%; jeżeli tak, proszę o wskazanie tych warunków i daty ich uzgodnienia?

9. Czy ministerstwo planuje, poza samym przesunięciem terminu, dodatkowe zmiany systemowe ułatwiające uchwalanie planów ogólnych, w szczególności uproszczenie procedur uzgodnieniowych, standaryzację narzędzi cyfrowych, dodatkowe wsparcie eksperckie dla gmin lub modyfikację obowiązków dokumentacyjnych?

Z poważaniem