Interpelacja w sprawie potrzeby kompleksowej reformy ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z odpowiedzią udzieloną przez ministra zdrowia na moją interpelację dotyczącą obowiązujących regulacji w zakresie cmentarzy i chowania zmarłych, chciałbym zwrócić uwagę na przebieg procedowania tej sprawy w ramach administracji rządowej.

Interpelacja została skierowana do ministra infrastruktury jako organu właściwego m.in. w zakresie infrastruktury cmentarnej i obowiązujących rozporządzeń wykonawczych. Następnie była przekazywana pomiędzy różnymi resortami, od Ministerstwa Infrastruktury, przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, aż do ministra zdrowia, który słusznie ostatecznie wskazał brak właściwości w tej sprawie.

W związku z powyższym ponawiam moje pytanie i kieruję je do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Obowiązująca w Polsce ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, mimo licznych nowelizacji, wciąż opiera się na konstrukcjach prawnych powstałych w zupełnie innej rzeczywistości ustrojowej, społecznej i gospodarczej. Jest to akt ponad sześćdziesięcioletni, który nie nadąża za zmianami cywilizacyjnymi, demograficznymi i obyczajowymi, w tym za upowszechnieniem kremacji, rozwojem pochówków urnowych, zmianą modelu rodziny oraz nowymi formami zarządzania przestrzenią cmentarną.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami regulacje dotyczące pochówku i przewozu zwłok stosuje się odpowiednio do szczątków powstałych ze spopielenia, co oznacza, że ustawodawca nie stworzył odrębnych, adekwatnych regulacji dla pochówków urnowych, kolumbariów czy innych współczesnych form upamiętniania zmarłych. Prowadzi to do licznych wątpliwości interpretacyjnych, m.in. w zakresie wymogów sanitarnych, zasad lokalizacji grobów urnowych oraz sposobu dysponowania grobem.

W praktyce pojawiają się również problemy związane z pojęciem „prawa do grobu”, ustaleniem dysponenta miejsca pochówku oraz rozstrzyganiem sporów rodzinnych, które są coraz częstsze w warunkach rosnącej mobilności społeczeństwa.

Istotne są także kwestie finansowe. Ustawa wskazuje katalog dopuszczalnych opłat, ograniczając je do świadczeń bezpośrednio związanych z pochówkiem, natomiast praktyka funkcjonowania cmentarzy – zarówno komunalnych, jak i wyznaniowych – pokazuje szerokie stosowanie dodatkowych opłat, które nie zawsze mają jednoznaczną podstawę ustawową. Orzecznictwo sądowe w ostatnich latach wskazuje na potrzebę doprecyzowania tych regulacji.

Jednocześnie stworzony został kompleksowy projekt nowej ustawy regulującej kwestie prawa pogrzebowego, który, zgodnie z przekazanymi mi informacjami, został przygotowany we współpracy z przedstawicielami administracji rządowej. Projekt ten obejmuje m.in. uporządkowanie definicji ustawowych, zasady zakładania i prowadzenia cmentarzy, kwestie własności i zarządzania, katalog dopuszczalnych form pochówku – w tym pochówki urnowe, kolumbaria, katakumby oraz cmentarze ekologiczne – a także zasady ustalania opłat i nadzoru nad cmentarzami.

Z przedstawionych założeń wynika, że projekt ten w sposób kompleksowy odpowiada na wiele problemów zgłaszanych zarówno przez obywateli, jak i przez praktyków oraz środowiska eksperckie.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania.

1. Który organ administracji rządowej jest właściwy do prowadzenia prac legislacyjnych w zakresie prawa cmentarnego i pogrzebowego oraz do udzielania odpowiedzi na interpelacje w tym obszarze?

2. Z jakich przyczyn moja interpelacja była przekazywana pomiędzy kolejnymi instytucjami, a ostatecznie trafiła do ministra zdrowia, który uznał się za niewłaściwego w tej sprawie?

3. Czy Rada Ministrów dostrzega potrzebę doprecyzowania podziału kompetencji w zakresie prawa pogrzebowego i wyznaczenia resortu wiodącego?

4. Czy prowadzone są obecnie prace nad nową ustawą regulującą kwestie cmentarzy i chowania zmarłych lub nad kompleksową nowelizacją obowiązującej ustawy z 1959 r.? Jeżeli tak, na jakim etapie się znajdują i jaki jest harmonogram ich realizacji?

5. Czy rząd analizował wskazywany projekt nowej ustawy dotyczącej prawa pogrzebowego, który – zgodnie z przekazanymi informacjami – był przygotowywany przy udziale lub w konsultacji z administracją rządową? Jeżeli tak, jakie wnioski wynikają z tej analizy?

6. Czy ministerstwo zgadza się z oceną, że obecne przepisy wymagają dostosowania do współczesnych realiów społecznych, demograficznych i gospodarczych?

7. Czy planowane jest wprowadzenie bardziej precyzyjnych regulacji dotyczących prawa do grobu, pochówków urnowych, kolumbariów oraz zasad ustalania opłat cmentarnych?

8. Czy rozważane jest podjęcie inicjatywy międzyresortowej w celu przygotowania kompleksowej reformy prawa pogrzebowego?

9. Jeżeli takie działania nie są obecnie planowane, jakie są przyczyny braku inicjatywy legislacyjnej w tym zakresie?

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP