Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w traktowaniu podatkowym polskich marynarzy zatrudnionych na statkach eksploatowanych przez przedsiębiorstwa zagraniczne

Szanowny Panie Ministrze,

w związku z licznymi sygnałami napływającymi od środowiska marynarskiego zwracam się z uprzejmą, lecz stanowczą prośbą o podjęcie pilnej interwencji w sprawie narastających i systemowych nieprawidłowości w traktowaniu podatkowym polskich marynarzy pracujących na statkach eksploatowanych przez przedsiębiorstwa zagraniczne.

Problem dotyczy w szczególności dwóch kluczowych kwestii:

– po pierwsze – błędnej wykładni postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, zwłaszcza w zakresie rozumienia pojęcia „eksploatacja statku w transporcie międzynarodowym“,
– po drugie – coraz częstszej praktyki odmawiania marynarzom prawa do tzw. ulgi abolicyjnej, mimo że prawo to zostało dla tej grupy zawodowej świadomie zachowane przez ustawodawcę.

Z przedstawianych materiałów oraz analizy dostępnego orzecznictwa wynika, że organy podatkowe przyjmują zawężającą interpretację pojęcia „transport międzynarodowy“, ograniczając je wyłącznie do klasycznego przewozu towarów lub pasażerów. Tymczasem pojęcie to – zgodnie z jego charakterem traktatowym – powinno być rozumiane szerzej, jako odnoszące się do międzynarodowego charakteru eksploatacji statku, niezależnie od rodzaju jednostki czy specyfiki wykonywanych na niej prac.

W praktyce prowadzi to do wykluczania z ochrony wynikającej z umów międzynarodowych marynarzy zatrudnionych na jednostkach offshore, statkach serwisowych, badawczych czy sejsmicznych. Dodatkowo organy podatkowe wprowadzają pozaustawowe kryteria – takie jak wymóg, aby transport stanowił główny cel działalności przedsiębiorstwa – które nie znajdują oparcia ani w przepisach ustawowych, ani w treści umów międzynarodowych.

Szczególnie niepokojąca jest również praktyka odmawiania prawa do ulgi abolicyjnej z tego tylko powodu, że w państwie źródła nie doszło do faktycznego poboru podatku.

Takie podejście pozostaje w sprzeczności zarówno z dotychczasowym stanowiskiem ministra finansów, jak i z celem regulacji dotyczących tej ulgi. W odpowiedzi z dnia 7 grudnia 2020 r. (znak DD4.054.6.2020) wskazano wprost, że ustawodawca świadomie pozostawił pełne zastosowanie ulgi abolicyjnej dla dochodów uzyskiwanych z pracy wykonywanej poza terytorium lądowym państw, uwzględniając specyfikę pracy marynarzy.

Ponadto w interpretacji ogólnej z dnia 31 października 2016 r. oraz w objaśnieniach podatkowych z dnia 10 sierpnia 2021 r. podkreślono, że prawo do zastosowania ulgi abolicyjnej nie jest uzależnione od faktycznej zapłaty podatku w drugim państwie, jeżeli zgodnie z właściwą umową o unikaniu podwójnego opodatkowania państwo to posiada prawo do opodatkowania danego dochodu.

W praktyce pracy marynarskiej brak poboru podatku za granicą często wynika z konstrukcji systemów podatkowych państw zatrudnienia, w tym z obowiązujących tam zwolnień lub szczególnych reżimów podatkowych. Nie jest to więc efekt działań podatników, lecz konsekwencja obowiązujących regulacji międzynarodowych.

Z dostępnych informacji wynika również, że praktyka organów podatkowych nie jest jednolita – w analogicznych stanach faktycznych zapadają odmienne rozstrzygnięcia. Coraz częściej pojawiają się także przypadki wszczynania postępowań karno-skarbowych w sprawach mających charakter wyłącznie interpretacyjny. Sytuacja ta budzi poważne obawy o stan pewności prawa oraz zaufanie obywateli do państwa.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie są przyczyny rozbieżności w praktyce organów podatkowych w zakresie stosowania przepisów dotyczących opodatkowania dochodów marynarzy?
2. Dlaczego organy podatkowe odmawiają marynarzom prawa do ulgi abolicyjnej mimo obowiązujących wyjaśnień resortu finansów oraz mimo treści art. 27g ust. 5 ustawy PIT?
3. Czy Ministerstwo Finansów planuje wydanie interpretacji ogólnej lub wytycznych jednoznacznie potwierdzających prawo marynarzy do stosowania ulgi abolicyjnej w pełnym wymiarze?
4. Jak ministerstwo interpretuje pojęcie „eksploatacji statku w transporcie międzynarodowym“ w kontekście pracy na jednostkach offshore i specjalistycznych?
5. Z jakich powodów w sprawach o charakterze interpretacyjnym wszczynane są postępowania karno-skarbowe wobec marynarzy?
6. Jakie działania zostaną podjęte w celu ujednolicenia praktyki organów podatkowych i zapewnienia zgodności ich działania z umowami międzynarodowymi?

Zwracam się również z prośbą o rozważenie podjęcia działań systemowych, które przywrócą pewność prawa oraz zagwarantują poszanowanie praw polskich marynarzy wynikających zarówno z przepisów krajowych, jak i umów międzynarodowych.

Z wyrazami szacunku

Dorota Arciszewska-Mielewczyk