Interpelacja w sprawie postulowanych zmian w ustawie o dochodach JST w kontekście wyrównania sytuacji finansowej miast na prawach powiatu

Gniezno, 13 kwietnia 2026 r.

Szanowny Panie Ministrze,

Zarząd Unii Metropolii Polskich (UMP) przyjął stanowisko w sprawie zmian w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (JST) oraz systemie finansowania oświaty. Eksperci UMP wskazują, że pogłębiający się brak adekwatności finansowania między ustawowymi kompetencjami a realnymi dochodami samorządów wymaga działań legislacyjnych, by przywrócić przejrzystość i przewidywalność finansów lokalnych.

Miasta na prawach powiatu to „najwięksi przegrani” obecnych zmian. Z analizy raportu NIST „Sukces w ogóle, ale diabeł tkwi w szczególe, czyli o ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z października 2024 r.” wynika, że miasta na prawach powiatu wykazały najniższy wzrost dochodów w wyniku reformy. Podczas gdy przeciętne województwo odnotowało wzrost dochodów o 6,01%, w miastach na prawach powiatu zysk ten wyniósł średnio 3,76% (mediana to zaledwie 2,85%).

Unia Metropolii Polskich, przyjmując stanowisko ma na celu wskazanie fundamentalnych obszarów wymagających reformy i nowych rozwiązań normatywnych oraz sformułowanie ramowych rekomendacji, których wdrożenie przyczyni się do wzmocnienia zdolności operacyjnych JST.

1. Wyrównanie miastom na prawach powiatu procentowych udziałów w dochodach podatników PIT i CIT, które obecnie są niższe od sumy udziałów gmin i powiatów, a dotychczas udziały stanowiły sumę należną gminie i powiatowi.

Postuluje się zatem zwiększenie udziałów miast na prawach powiatu:

➢ w dochodach z PIT z 8,6% do poziomu 9%, obliczonego jako suma udziałów gmin i powiatów (odpowiednio 7% i 2%),
➢ w dochodach z CIT z 2,2% do poziomu 3,3%, obliczonego jako suma udziałów gmin i powiatów (odpowiednio 1,6% i 1,7%).

2. Ustalenie tego samego wskaźnika zamożności dla mnpp co pozostałych jednostek takich jak gmina, powiat i województwo (tj. 100% zamiast 80%), co przywróci mnpp szanse otrzymywania dochodów wyrównawczych.

UMP ocenia obecny mechanizm jako wymagający korekty i proponuje sprawiedliwy podział środków wg następującego harmonogramu:

Etap I (od 2027 r.): Wyrównanie udziału miast na prawach powiatu w PIT do poziomu 9% (obecnie 8,6%), co stanowi sumę udziałów gmin i powiatów.
Etap II (od 2028 r.): Podwyższenie udziału w CIT z 2,2% do 3,3%.
Etap III (od 2029 r.): Przywrócenie szans na dochody wyrównawcze poprzez ustalenie wskaźnika zamożności na poziomie 80-100%.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:

1. Jak Pan Minister odniesie się do zawartej w stanowisku Zarządu Unii Metropolii Polskich kwestii wyrównania sytuacji finansowej miast na prawach powiatu?
2. Czy resort pracuje nad zmianami w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (JST) w kontekście wyrównania sytuacji finansowej miast na prawach powiatu?

Z wyrazami szacunku

Poseł Tadeusz Tomaszewski