Interpelacja w sprawie ograniczonej dostępności mieszkań dla młodych osób oraz pogłębiającej się niesamodzielności mieszkaniowej młodego pokolenia

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie wyników badań dotyczących sytuacji mieszkaniowej młodych dorosłych w Polsce zwracam się z interpelacją w sprawie narastającego kryzysu dostępności mieszkaniowej, który coraz silniej uderza w osoby wchodzące w dorosłość, podejmujące pracę, zakładające rodziny i próbujące osiągnąć samodzielność ekonomiczną.

Przywoływane w badaniach dane wskazują, że mimo wzrostu wynagrodzeń jedną z podstawowych barier zakupu mieszkania pozostają restrykcyjne kryteria zdolności kredytowej. W efekcie młodzi dorośli są szczególnie mocno narażeni są na tzw. lukę czynszową – sytuację, w której nie kwalifikują się do zakupu mieszkania na kredyt, a jednocześnie nie są w stanie ponosić stale rosnących kosztów najmu na rynku komercyjnym.

Skala problemu jest alarmująca. Według przywoływanych badań ceny najmu w Polsce wzrosły w ostatniej dekadzie o około 73%, a więc ponad trzykrotnie bardziej niż średnio w Unii Europejskiej. Jednocześnie aż 68,3% młodych dorosłych poniżej 34. roku życia mieszka z rodzicami lub pozostaje od nich finansowo zależnych, co stanowi jeden z najwyższych wskaźników w Europie. Dane te pokazują, że brak dostępnych mieszkań i wysokie koszty samodzielnego zamieszkania stają się jedną z kluczowych barier usamodzielnienia młodego pokolenia.

W badaniach wskazuje się również, że oparcie modelu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych głównie na zasobach rodzinnych prowadzi do utrwalania nierówności społecznych i tzw. dziedziczenia statusu. Około 20% młodych użytkowników pozyskało mieszkanie w drodze spadku lub darowizny, co oznacza, że coraz częściej o szansach mieszkaniowych nie decyduje aktywność zawodowa czy pracowitość, lecz wsparcie rodzinne i majątek zgromadzony przez poprzednie pokolenia. Taki model ogranicza mobilność przestrzenną, zmniejsza szanse rozwojowe młodych osób i pogłębia podziały społeczne.

Problem ma również wymiar infrastrukturalny i publiczny. Według szacunków na jedno miejsce w domu studenckim przypada średnio aż osiem osób ubiegających się o zakwaterowanie. To pokazuje, że również publiczne zaplecze mieszkaniowe i socjalne nie nadąża za realnymi potrzebami młodych ludzi.

Dane GUS i Eurostatu wskazują także, że problem nie dotyczy wyłącznie osób bezrobotnych lub biernych zawodowo. W Polsce znaczna część młodych dorosłych mieszkających z rodzicami pracuje na pełen etat, co świadczy o strukturalnym deficycie mieszkań dostępnych cenowo, a nie wyłącznie o indywidualnych trudnościach życiowych. Brak samodzielności mieszkaniowej coraz częściej nie jest więc wyborem, lecz konsekwencją niesprawności systemu mieszkaniowego.

Jednocześnie, mimo wzrostu liczby mieszkań, ich struktura własnościowa i sposób wykorzystania nie rozwiązują problemu dostępności. W Polsce utrzymuje się bardzo wysoki udział mieszkań własnościowych, przy niewielkim udziale zasobu gminnego, a ponadto według danych spisowych istnieje około 1,8 mln lokali niezamieszkanych, stanowiących znaczący, niewykorzystany zasób mieszkaniowy. Rodzi to poważne pytania o skuteczność polityki mieszkaniowej państwa oraz o brak narzędzi wspierających efektywniejsze wykorzystanie istniejącego zasobu.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jak Ministerstwo Rozwoju i Technologii ocenia aktualną skalę niesamodzielności mieszkaniowej młodych dorosłych w Polsce?
2. Czy ministerstwo uznaje rosnące ceny najmu oraz ograniczoną dostępność kredytów hipotecznych za jedne z głównych przyczyn opóźnionego usamodzielniania się młodych Polaków?
3. Jakie działania podejmuje obecnie ministerstwo w celu ograniczenia luki czynszowej wśród młodych dorosłych?
4. Czy w ministerstwie prowadzone są analizy dotyczące wpływu wysokich cen najmu i niskiej dostępności mieszkań na decyzje młodych ludzi o założeniu rodziny, podjęciu samodzielnego życia oraz mobilności zawodowej?
5. Jakie konkretne instrumenty polityki mieszkaniowej państwa mają służyć zwiększeniu dostępności mieszkań dla osób młodych, które nie posiadają zdolności kredytowej, ale osiągają dochody z pracy?
6. Czy ministerstwo planuje zwiększenie wsparcia dla społecznego budownictwa czynszowego, w szczególności dla mieszkań dostępnych dla młodych osób aktywnych zawodowo?
7. Czy rozważane są rozwiązania służące zwiększeniu podaży stabilnego, dostępnego cenowo najmu długoterminowego?
8. Czy ministerstwo analizuje możliwość lepszego wykorzystania pustostanów i niezamieszkanych lokali jako elementu polityki mieszkaniowej państwa? Jeśli tak, to jakie rozwiązania są obecnie rozważane?
9. Jakie działania planowane są w zakresie poprawy sytuacji mieszkaniowej studentów, w szczególności w kontekście niedoboru miejsc w domach studenckich?
10. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące wpływu dziedziczenia mieszkań i transferów rodzinnych na pogłębianie nierówności społecznych oraz ograniczenie równości szans młodych ludzi na rynku mieszkaniowym?
11. Czy planowane są działania, które ograniczą uzależnienie startu mieszkaniowego młodego pokolenia od wsparcia rodzinnego, spadków i darowizn?
12. Jak ministerstwo ocenia fakt, że w Polsce ponad dwie trzecie osób w wieku 18-34 lat mieszka z rodzicami lub pozostaje od nich finansowo zależnych, mimo że znaczna część tych osób pracuje zawodowo?
13. Czy ministerstwo planuje przygotowanie długofalowej strategii mieszkaniowej skierowanej specjalnie do młodych dorosłych, obejmującej zarówno segment najmu, jak i budownictwa społecznego, akademickiego oraz dostępnego cenowo?
14. Czy rząd przewiduje działania legislacyjne lub finansowe, które miałyby zahamować dalszy wzrost kosztów najmu i poprawić bezpieczeństwo mieszkaniowe młodego pokolenia?
15. W jakim terminie ministerstwo przedstawi kompleksowe rozwiązania odpowiadające na problem ograniczonej dostępności mieszkań dla młodych dorosłych?

Problem mieszkaniowy młodego pokolenia przestaje być wyłącznie kwestią społeczną, a staje się jednym z najważniejszych wyzwań rozwojowych państwa. Brak dostępu do samodzielnego mieszkania opóźnia decyzje o założeniu rodziny, osłabia mobilność zawodową, zwiększa zależność ekonomiczną od rodziców i pogłębia nierówności. Państwo nie może pozostawać bierne wobec sytuacji, w której praca na pełen etat coraz częściej nie wystarcza do uzyskania samodzielności mieszkaniowej.

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Kamil Wnuk