Interpelacja w sprawie wsparcia dzieci w pieczy zastępczej oraz zmian w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Szanowny Panie Ministrze,

w trakcie spotkania z pracownikami systemu opieki społecznej, które miało miejsce w Wałbrzychu, w trakcie dyskusji wyłoniło się kilka ważnych problemów w zakresie ewentualnych możliwości rozszerzenia wsparcia dla dzieci przebywających w pieczy zastępczej, a także zgłoszono pilne potrzeby zmian legislacyjnych w zakresie ochrony małoletnich.

I. Finansowanie wsparcia psychologicznego i psychoterapeutycznego

Zgodnie z założeniami Funduszu Sprawiedliwości jedną z form pomocy osobom pokrzywdzonym jest pokrywanie kosztów związanych z psychoterapią, pomocą psychiatryczną lub psychologiczną. Mając na uwadze ideę funkcjonowania funduszu, jest zasadne rozważenie możliwości przeznaczenia środków na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej, celem sfinansowania usług psychoterapeutycznych, psychologicznych czy psychotraumatologicznych.

Co do zasady w pieczy zastępczej przebywają dzieci, które doświadczyły poważnych form krzywdzenia ze strony rodziców biologicznych, takich jak: zaniedbanie, porzucenie, przemoc fizyczna, psychiczna czy seksualna. Są to dzieci dotknięte traumą, wymagające długofalowego i specjalistycznego wsparcia. W praktyce jednostki samorządu terytorialnego – powiaty i gminy – z uwagi na ograniczone możliwości finansowe często zapewniają jedynie minimum ustawowe (koordynator pieczy, psycholog, asystent rodziny), rezygnując z rozszerzonych form pomocy, takich jak długoterminowa psychoterapia. Należy podkreślić, że brak odpowiedniego leczenia traumy może prowadzić do powstawania zaburzeń psychicznych, problemów wychowawczych oraz niedostosowania społecznego, co w przyszłości może zwiększać ryzyko wejścia tych osób na drogę przestępczości.

W ocenie wnioskodawcy powiaty realizujące zadania w zakresie pieczy zastępczej mogłyby stanowić właściwych beneficjentów środków z Funduszu Sprawiedliwości przeznaczanych na finansowanie usług psychoterapeutycznych, psychiatrycznych i psychologicznych dla dzieci.

II. Kontakty rodziców z dzieckiem w sytuacji podejrzenia przemocy

W obowiązującym stanie prawnym brakuje jednoznacznych regulacji, które umożliwiałyby automatyczne ograniczenie lub zakaz kontaktów rodziców biologicznych z dzieckiem w sytuacji, gdy sąd dokonuje zabezpieczenia przez umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, a podstawą postępowania jest podejrzenie stosowania przemocy. W praktyce oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy rodzic jest domniemanym sprawcą przemocy wobec dziecka, zachowuje on prawo do kontaktów, ponieważ sąd nie zawsze rozstrzyga tę kwestię na etapie zabezpieczenia. Taki stan rzeczy może prowadzić do wtórnej wiktymizacji dziecka oraz osłabiać skuteczność podejmowanych działań ochronnych.

III. Obowiązek informacyjny sądów wobec organów pomocy społecznej

Zgodnie z obowiązującymi przepisami sądy nie mają obowiązku szczegółowego informowania organów pomocy społecznej (w tym ośrodków pomocy społecznej oraz powiatowych centrów pomocy rodzinie) o przyczynach zastosowania zabezpieczenia w postaci umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Wydawane postanowienia często mają charakter ogólny i ograniczają się do wskazania samego faktu zabezpieczenia. Brak informacji o przyczynach ingerencji we władzę rodzicielską znacząco utrudnia właściwe zaplanowanie pomocy zarówno dziecku, jak i jego rodzinie biologicznej. Tymczasem zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej te organa są zobowiązane do pracy zarówno z dzieckiem, jak i rodziną w celu przywrócenia prawidłowych funkcji opiekuńczo-wychowawczych. Realizacja tych zadań bez znajomości przyczyn kryzysu rodzinnego jest poważnie ograniczona.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa możliwość rozszerzenia katalogu beneficjentów Funduszu Sprawiedliwości o dzieci przebywające w pieczy zastępczej w szczególności w zakresie finansowania psychoterapii, pomocy psychologicznej i psychiatrycznej?
2. Czy są analizowane rozwiązania umożliwiające przekazywanie środków z Funduszu Sprawiedliwości powiatom realizującym zadania w zakresie pieczy zastępczej?
3. Czy są planowane zmiany w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które wprowadzałyby możliwość lub obowiązek ograniczenia bądź zakazu kontaktów rodzica z dzieckiem już na etapie zabezpieczenia w sytuacji podejrzenia przemocy?
4. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wprowadzenia regulacji zobowiązujących sądy do informowania organów pomocy społecznej o przyczynach zastosowania zabezpieczenia wobec dziecka?
5. Czy są prowadzone prace legislacyjne w zakresie zwiększenia przepływu informacji między sądami a instytucjami realizującymi zadania z zakresu pieczy zastępczej?
6. Jakie działania systemowe planuje ministerstwo w celu zwiększenia skuteczności wsparcia dzieci dotkniętych przemocą i traumą oraz ograniczenia długofalowych skutków tych doświadczeń?

Uprzejmie proszę o szczegółową odpowiedź.

Z poważaniem

Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP