Interpelacja w sprawie penalizacji czynów polegających na tworzeniu i rozpowszechnianiu treści typu deepfake

Szanowny Panie Ministrze,

wraz z rozwojem technologii teleinformatycznych i sztucznej inteligencji ich zastosowanie rozszerza się na większość sfer codziennego życia, również na kwestie łamania prawa. Platformy społecznościowe stanowią nową niszę dla coraz bardziej kreatywnych przestępców, którzy wykorzystują technologie manipulacji obrazem oraz dźwiękiem, korzystając z wizerunków osób publicznych i prywatnych przy użyciu tzw. technologii deepfake tworzonej przy użyciu sztucznej inteligencji. Zbiór czynów zabronionych do popełnienia z użyciem technologii deepfake jest bardzo szeroki, co stwarza realne zagrożenie w świetle rozwoju technologii, która sprawi, iż rozpoznanie i zatem stanie się ofiarą oszustwa, bądź manipulacji na skutek tych treści, będzie tylko się zwiększać.

W polskim porządku prawnym brakuje przepisów dedykowanych wprost działaniom polegającym na tworzeniu i rozpowszechnianiu treści typu deepfake, mimo że wypełniają one znamiona innych wykroczeń oraz przestępstw, jak m.in. art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego, tj. dobra osobiste człowieka oraz ich ochrona. Treści deepfake rozpowszechniane na platformach społecznościowych łamią w sposób rażący prawo na gruncie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO) przez przetwarzanie danych osobowych, w szczególności wizerunku, bez zgody osób, których dane dotyczą. Jednocześnie choć RODO zapewnia ochronę danych osobowych, jego instrumenty nie są wystarczające do przeciwdziałania skali i specyfice szkód wyrządzanych przez treści typu deepfake, w szczególności w kontekście odpowiedzialności karnej sprawców.

Zarówno Kodeks karny, jak i Kodeks cywilny nie przewidują w swoich przepisach odrębnych sankcji prawnych w związku z dokonywaniem zabronionych czynów przy użyciu zaawansowanych technologii manipulacji dźwiękiem lub (i) obrazem, jak ma to miejsce w przypadku technologii deepfake.

Wprowadzona przez Ministerstwo Cyfryzacji ustawa o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej jest zdecydowanym krokiem naprzód w sferze bezpieczeństwa użytkowników Internetu. Zamieszczone w niej zapisy na temat definicji nadużycia w komunikacji elektronicznej umożliwiają zaklasyfikowanie użycia technologii deepfake jako jednego z karanych nadużyć. Jednocześnie ustawa rozróżnia odpowiedzialność karną danego nadużycia na czyny mniejszej wagi i czyny poważniejsze, przy braku obiektywnych i uniwersalnych kryteriów, które mogą posłużyć do zaklasyfikowania danego czynu jako bardziej lub mniej penalizowany ze względu na jego skutek. Brak jasno określonych kryteriów może prowadzić do nierównego traktowania podobnych przypadków oraz osłabienia prewencyjnej funkcji prawa.

W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na pytanie:

Czy ministerstwo prowadzi lub planuje rozpocząć, we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości, prace legislacyjne zmierzające do wprowadzenia do Kodeksu karnego oraz Kodeksu cywilnego przepisów uwzględniających wykorzystanie technologii deepfake jako okoliczności kwalifikującej czyn zabroniony?