Interpelacja w sprawie braku implementacji standardów ochrony wierzycieli przed nadużyciami kapitałowymi wspólników w projekcie ustawy o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (UD260)

Szanowny Panie Premierze,

w toku prac nad rządowym projektem UD260, którego deklarowanym celem jest uszczelnienie i usprawnienie postępowań restrukturyzacyjnych, pominięto fundamentalny problem rzutujący na bezpieczeństwo obrotu gospodarczego w Polsce. Chodzi o zjawisko „substytucji kapitału”, czyli pozornego finansowania spółek znajdujących się w kryzysie za pomocą pożyczek wspólniczych zamiast wkładów na kapitał własny.

Obecny stan prawny w Polsce pozwala na sytuacje patologiczne, w których wspólnik – mając pełną wiedzę o ujemnym kapitale własnym spółki – zamiast dokapitalizować podmiot i ponieść ryzyko właścicielskie, udziela mu wysoko oprocentowanej pożyczki. W momencie upadłości takie wierzytelności często konkurują na równi z roszczeniami pracowników, dostawców oraz Skarbu Państwa. Co więcej, nagminną praktyką jest ustanawianie na rzecz osób powiązanych zabezpieczeń rzeczowych (hipotek, zastawów) na ostatnim etapie przed złożeniem wniosku o upadłość. Prowadzi to do drastycznego „oczyszczenia” majątku spółki z aktywów, które powinny służyć zaspokojeniu ogółu wierzycieli.

Polska staje się pod tym względem „prawną wyspą”. Większość krajów Unii Europejskiej, w tym nasi bezpośredni sąsiedzi, wprowadziła systemowe bariery dla takich działań (tzw. equity-substituting loans). Przykładowo:

• Niemcy (§ 39 InsO) – wprowadzające ustawowe podporządkowanie pożyczek od udziałowców;
• Czechy (ZOK) oraz Hiszpania (Ley Concursal) – uznające wspólników w kryzysie za wierzycieli podporządkowanych z mocy samego prawa;
• Austria (EKEG) – stosująca rygorystyczne zasady zwrotu kapitału zastępującego pożyczkę.

Dalsza bierność legislacyjna w tym zakresie promuje nieuczciwe zachowania rynkowe i osłabia zaufanie do państwa jako gwaranta bezpiecznego obrotu. Wprowadzenie jasnych zasad subordynacji wierzytelności wspólników, wzorem rozwiązań czeskich czy niemieckich, nie tylko przyspieszy postępowania upadłościowe, ale przede wszystkim wymusi na właścicielach realną odpowiedzialność za kondycję finansową ich przedsiębiorstw.

W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Z jakich przyczyn w projekcie UD260 zrezygnowano z implementacji sprawdzonych wzorców zachodnioeuropejskich, które wprowadzają automatyczne, ustawowe podporządkowanie (subordynację) wierzytelności wspólników powstałych w warunkach kryzysu finansowego spółki?
2. Czy rząd rozważa wprowadzenie przepisów przewidujących bezwzględną bezskuteczność z mocy prawa dla zabezpieczeń rzeczowych ustanowionych na rzecz podmiotów powiązanych w tzw. okresie podejrzanym (np. 12-24 miesiące przed niewypłacalnością)?
3. Czy rząd dysponuje rzetelnymi analizami dotyczącymi skali strat ponoszonych przez sektor MŚP (wierzycieli handlowych) w wyniku procederu wycofywania kapitału ze spółek pod pozorem spłaty pożyczek właścicielskich wraz z odsetkami bezpośrednio przed upadłością?
4. W jaki sposób rząd zamierza rozwiązać problem naliczania odsetek od pożyczek wspólniczych w trakcie postępowań restrukturyzacyjnych, co obecnie często uniemożliwia dłużnikom odzyskanie płynności i zawarcie układu z realnymi wierzycielami?

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Piotr Górnikiewicz