Interpelacja w sprawie zasad łączenia emerytury wypracowanej z tytułu aktywności zawodowej ze świadczeniem przysługującym matkom wychowującym co najmniej czworo dzieci

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją dotyczącą systemowego problemu związanego z zasadami przyznawania oraz łączenia świadczeń emerytalnych w przypadku kobiet, które z jednej strony wypracowały prawo do emerytury na podstawie kilku–kilkunastoletniej aktywności zawodowej, a z drugiej – spełniają kryteria do uzyskania świadczenia przysługującego matkom wychowującym co najmniej czworo dzieci.

Obowiązujące przepisy prowadzą w praktyce do sytuacji, w której świadczenia te nie podlegają sumowaniu w sposób korzystny dla świadczeniobiorcy. Kobieta, która nabyła prawo do emerytury, lecz jej wysokość – z uwagi na relatywnie krótki okres składkowy (np. około 10 lat) – jest niższa niż najniższa emerytura krajowa, nie otrzymuje dwóch odrębnych świadczeń. Zamiast tego jej emerytura zostaje jedynie podwyższona do poziomu najniższej emerytury, a różnica pokrywana jest ze świadczenia dedykowanego matkom czwórki dzieci.

W efekcie:

• lata pracy zawodowej nie przekładają się na realne zwiększenie dochodu powyżej minimum,
• świadczenie dla matek wielodzietnych pełni de facto funkcję wyrównawczą, a nie dodatkową,
• beneficjentki systemu otrzymują świadczenie na poziomie minimalnym, bez możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej poprzez aktywność zawodową.

Dodatkowym problemem jest brak możliwości podejmowania pracy zarobkowej bez ryzyka utraty świadczenia przysługującego matkom czwórki dzieci. W praktyce oznacza to, że kobiety, które zdecydowały się na wychowanie licznego potomstwa – często kosztem kariery zawodowej – są w późniejszym wieku niejako „uwięzione” w systemie świadczeń na poziomie minimalnym, bez realnej możliwości zwiększenia swoich dochodów.

Powyższa sytuacja rodzi istotne wątpliwości co do zgodności obecnych rozwiązań z zasadami sprawiedliwości społecznej, motywowania do aktywności zawodowej oraz doceniania zarówno pracy opiekuńczej, jak i zawodowej.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaki był podstawowy cel wprowadzenia świadczenia przysługującego matkom wychowującym co najmniej czworo dzieci?
   Czy zamiarem ustawodawcy było stworzenie świadczenia o charakterze uzupełniającym (gwarancyjnym), czy też realnego dodatku zwiększającego dochód tej grupy?
2. Czy obecna interpretacja przepisów, zgodnie z którą świadczenie to nie łączy się w pełnej wysokości z emeryturą wypracowaną, jest zgodna z pierwotnymi założeniami ustawodawcy?
   Jeśli tak, jakie argumenty przemawiają za takim rozwiązaniem?
3. Dlaczego okresy aktywności zawodowej kobiet, które wychowały co najmniej czworo dzieci, nie skutkują realnym wzrostem ich świadczenia ponad poziom minimalny, lecz jedynie zmniejszają udział świadczenia uzupełniającego?
4. Czy ministerstwo rozważa zmianę przepisów w kierunku umożliwienia przynajmniej częściowego łączenia obu świadczeń w sposób korzystny dla świadczeniobiorców (np. poprzez wprowadzenie dodatku za lata pracy)?
5. Jakie jest uzasadnienie dla ograniczeń w podejmowaniu pracy zarobkowej przez osoby pobierające świadczenie dla matek czwórki dzieci?
   Dlaczego aktywność zawodowa skutkuje utratą świadczenia zamiast jego proporcjonalnego zmniejszenia?
6. Czy analizowano wpływ obecnych regulacji na aktywizację zawodową kobiet w wieku emerytalnym oraz ich sytuację materialną?
   Jeśli tak, jakie są wnioski z tych analiz?
7. Czy planowane są zmiany legislacyjne, które umożliwią beneficjentkom tego świadczenia podejmowanie pracy zarobkowej bez ryzyka całkowitej utraty wsparcia, np. poprzez wprowadzenie progów dochodowych?
8. Czy ministerstwo dostrzega ryzyko demotywującego wpływu obecnych regulacji na podejmowanie legalnej pracy przez świadczeniobiorców oraz potencjalnego wzrostu szarej strefy?

Przedstawiony problem ma charakter systemowy i dotyka grupy osób, które łączyły wychowanie licznego potomstwa z – choćby ograniczoną – aktywnością zawodową. Obecne rozwiązania nie tylko nie premiują takiej postawy, ale w praktyce prowadzą do jej marginalizacji ekonomicznej.

Z poważaniem

Paweł Papke
Poseł na Sejm RP