Interpelacja w sprawie konkursów z budżetu KPO realizowanych przez MKiDN

Szanowna Pani Ministro,

na podstawie wniosku Związku Artystów Scen Polskich ZASP dotyczącego sposobu wydatkowania środków Krajowego Planu Odbudowy w obszarze kultury przedstawiam co następuje.

W ramach Krajowego Planu Odbudowy podmioty sektora kultury mogą skorzystać z projektu A2.5.1 „Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju”. Operatorem programu jest Narodowy Instytut Muzyki i Tańca, który na dzień 31.12.2025 r. zawarł 960 umów na łączną kwotę 108 mln zł, wypłacono 99 mln zł na podstawie 871 umów. Skala środków finansowych pochodzących z KPO oraz ich strategiczne znaczenie dla przyszłości polskiej kultury nałożyły na instytucje publiczne szczególną odpowiedzialność za transparentność procedur, jakość podejmowanych decyzji oraz długofalowe skutki realizowanych projektów.

Ocena wniosków była trzystopniowa. Według regulaminu kryteria formalne oraz horyzontalne podlegały ocenie zero-jedynkowej, a brak jednego kryterium było uznawane przez ekspertów za wadę formalną i projekt nie podlegał dalszej ocenie. Kryteria formalne i horyzontalne dodatkowo wymagały jednomyślności trzyosobowego składu komisji. Z tego powodu wiele wartościowych projektów odpadło już na wstępie, prawie 80% wniosków. Wnioskodawca wskazuje na niejasność i niewyrazistość kryteriów oraz na niepewność i losowość rozstrzygnięć. Zwraca również uwagę, iż projekty po przejściu kryteriów formalnych i horyzontalnych właściwie w całości zostały przyjęte do realizacji bez względu na wartość, jaką przestawiają, bez selekcji merytorycznej. Wnioskodawca zwraca również uwagę na fakt, iż to założenia merytoryczne projektu powinno być nadrzędne i najwyżej punktowane i oceniane w pierwszej kolejności. Wskazują również, że to wartość artystyczna, programowa i kulturotwórcza projektów powinna decydować o przyznaniu środków publicznych, a nie jedynie poprawność formalna czy sprawność administracyjna wnioskodawców.

Wobec zakończenia naborów oraz upływu kluczowych terminów zasadnym jest wprowadzenie ewentualnych działań naprawczych, które będą odnosić się do konsekwencji, jakie ich realizacja wywołała w środowisku artystycznym. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego stoi na najwyższym szczeblu odpowiedzialności państwa za kształtowanie, ochronę oraz rozwój jakości i poziomu kultury w Polsce. Odpowiedzialność ta obejmuje nie tylko dystrybucję środków finansowych, lecz przede wszystkim tworzenie takich mechanizmów wsparcia, które realnie służą podnoszeniu standardów życia kulturalnego i wzmacnianiu profesjonalnego środowiska twórczego.

Wnioskodawca postuluje o utworzenie w przyszłości takich procedur konkursowych, w których założenia merytoryczne projektu będą traktowane jako kryterium nadrzędne i najwyżej punktowane, a oceniane w pierwszej kolejności.

ZASP proponuje również powołanie stałego, wyspecjalizowanego grona ekspertów oceniających wnioski w programach ministerstwa, złożonego wyłącznie z osób posiadających udokumentowane kompetencje i doświadczenie w dziedzinach odpowiadających zakresowi poszczególnych programów. Powoływanie do zespołów oceniających osób spoza danej dziedziny prowadzi do oceny opartej na subiektywnych wrażeniach widza, co w sposób nieunikniony zaburza końcową punktację merytoryczną i sens konkursów jako narzędzia polityki kulturalnej państwa.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo przewiduje podjęcie działań naprawczych o charakterze systemowym odnoszących się do skutków sposobu realizacji konkursów w ramach KPO w obszarze kultury?
2. Czy ministerstwo rozważa dodatkowe wsparcie skierowane do podmiotów i twórców, których projekty – mimo wysokiej wartości merytorycznej – nie uzyskały wsparcia w ramach KPO?
3. Czy ministerstwo planuje zmianę kryteriów w przyszłych projektach, tak aby wartość merytoryczna była nadrzędna nad wymogami formalnymi?
4. Czy ministerstwo planuje powołać stałe grono ekspertów złożone z osób posiadających kompetencje i doświadczenie w zakresie oceny programów w ramach kultury?