Interpelacja w sprawie niewystarczającego kryterium dochodowego w systemie pomocy społecznej w stosunku do minimum egzystencji

Szanowna Pani Minister,

system pomocy społecznej powinien stanowić realne wsparcie dla osób i rodzin znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji życiowej i materialnej. Jednym z podstawowych mechanizmów umożliwiających dostęp do tego wsparcia jest kryterium dochodowe, które obecnie wynosi 823 zł netto na osobę w rodzinie. Tymczasem według danych publikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wartość tzw. minimum egzystencji, czyli poziomu dochodu niezbędnego do biologicznego przetrwania, wynosił za rok 2024 około 949,89 zł na osobę miesięcznie. Już samo to zestawienie pokazuje, że obowiązujące kryterium dochodowe pomocy społecznej jest niższe niż granica skrajnego ubóstwa określana przez ekspertów.

Należy jednocześnie podkreślić, że wskazana wartość minimum egzystencji odnosi się do realiów cenowych z 2024 roku, podczas gdy w ostatnim okresie obserwowany jest dalszy wzrost kosztów życia, w szczególności cen żywności, energii, usług oraz kosztów utrzymania mieszkań. Oznacza to, że faktyczny poziom środków niezbędnych do zabezpieczenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych jest obecnie jeszcze wyższy. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której część osób żyjących w warunkach skrajnego ubóstwa pozostaje poza systemem wsparcia pomocy społecznej z powodu zbyt nisko ustalonego kryterium dochodowego.

Do mojego biura poselskiego napływają liczne sygnały od mieszkańców oraz pracowników ośrodków pomocy społecznej wskazujące, że obowiązujące obecnie przepisy w praktyce uniemożliwiają uzyskanie pomocy osobom, które faktycznie znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. W wielu przypadkach dochód gospodarstwa domowego jedynie nieznacznie przekracza ustawowe kryterium, jednak po uwzględnieniu kosztów życia, leczenia czy opieki nad osobą zależną, sytuacja finansowa takich rodzin pozostaje dramatyczna.

Szczególnie dotkliwie problem ten dotyka osób z niepełnosprawnościami, osób przewlekle chorych oraz rodzin sprawujących nad nimi opiekę. W takich gospodarstwach domowych koszty funkcjonowania są znacznie wyższe ze względu na konieczność finansowania rehabilitacji, leków, wizyt specjalistycznych czy sprzętu medycznego. Formalne przekroczenie kryterium dochodowego nie oznacza w takich przypadkach faktycznej zdolności do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami kolejna ustawowa weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej przewidziana jest dopiero w 2028 roku. W obliczu rosnących kosztów życia, inflacji oraz pogarszającej się sytuacji wielu gospodarstw domowych tak odległy termin aktualizacji budzi poważne wątpliwości co do adekwatności obowiązujących regulacji. Obecny stan prawny, w którym próg uprawniający do pomocy społecznej pozostaje niższy niż poziom minimum egzystencji, może prowadzić do sytuacji, w której osoby żyjące w skrajnym ubóstwie pozostają poza systemem wsparcia państwa.

W związku z powyższym zasadne wydaje się podjęcie pilnych działań legislacyjnych zmierzających do dostosowania kryterium dochodowego w pomocy społecznej co najmniej do poziomu minimum egzystencji, a także rozważenie wprowadzenia mechanizmów jego częstszej aktualizacji, tak aby system pomocy społecznej mógł skutecznie reagować na realne potrzeby obywateli.

Niniejszym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Z jakich powodów obowiązujące kryterium dochodowe w systemie pomocy społecznej zostało ustalone na poziomie niższym niż minimum egzystencji wyliczane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych?
2. Czy planowane są działania legislacyjne zmierzające do podniesienia kryterium dochodowego w pomocy społecznej tak, aby odpowiadało ono co najmniej poziomowi minimum egzystencji?
3. Ile osób w Polsce według dostępnych danych przekracza kryterium dochodowe pomocy społecznej, a jednocześnie znajduje się poniżej poziomu minimum egzystencji?
4. Czy rozważane jest wprowadzenie częstszej niż obecnie weryfikacji kryteriów dochodowych w pomocy społecznej, tak aby uwzględniały one zmieniające się koszty życia?
5. Jakie działania planowane są w celu poprawy dostępności pomocy społecznej dla osób z niepełnosprawnościami, których rzeczywiste koszty utrzymania są znacząco wyższe niż przeciętne?
6. Czy rozważane jest wprowadzenie dodatkowych mechanizmów wsparcia dla gospodarstw domowych opiekujących się osobami wymagającymi stałej opieki, które z powodu niewielkiego przekroczenia kryterium dochodowego tracą możliwość uzyskania pomocy?
7. Czy ministerstwo analizuje możliwość powiązania kryterium dochodowego pomocy społecznej z poziomem minimum egzystencji publikowanego przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych?

Z wyrazami szacunku

Magdalena Sroka
Poseł na Sejm RP