Interpelacja w sprawie procesu wywłaszczeń w ramach inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego

Szanowny Panie Ministrze,

realizacja Centralnego Portu Komunikacyjnego jako inwestycji strategicznej dla państwa powinna odbywać się z poszanowaniem konstytucyjnych praw obywateli, w szczególności prawa własności oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od mieszkańców objętych procesem wywłaszczeń, wskazujące na poważne wątpliwości dotyczące stosowania przepisów ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (t.j. Dz. U. 2024 poz. 1747). Z przedstawionych materiałów wynika, że wnioski właścicieli nieruchomości o rozpoczęcie negocjacji, składane na podstawie przepisów obowiązujących przed nowelizacją ustawy z 2025 r., pozostawały przez długi czas bez rozpoznania, a następnie – już po zmianie przepisów – odmawiano ich rozpatrzenia, powołując się na brak podstaw prawnych. W ocenie zgłaszających prowadzi to do sytuacji, w której przepisy zostały w praktyce zastosowane wstecz, a właściciele nieruchomości zostali pozbawieni możliwości negocjowania warunków odszkodowania.

Jednocześnie decyzjom o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego nadawany jest rygor natychmiastowej wykonalności, co – zgodnie z obowiązującymi przepisami – skutkuje obowiązkiem wydania nieruchomości jeszcze przed ustaleniem i wypłatą odszkodowania. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w których właściciele tracą faktyczną możliwość korzystania ze swoich nieruchomości, mimo że postępowania odszkodowawcze pozostają niezakończone, a wysokość należnego świadczenia nie została jeszcze określona.

Kolejnym problemem jest sposób ustalania wartości nieruchomości. Ze zgłoszeń mieszkańców wynika, że stosowane wyceny, w szczególności oparte na wartości rynkowej uwzględniającej stopień zużycia, nie pozwalają na nabycie nieruchomości o porównywalnym standardzie ani na odtworzenie utraconego majątku. Jednocześnie wskazywane są znaczące rozbieżności pomiędzy wycenami nieruchomości o podobnych parametrach oraz różnice pomiędzy wycenami stosowanymi w Programie Dobrowolnych Nabyć a wycenami dokonywanymi w trybie wywłaszczeniowym. Zgłaszający przywołują konkretne przypadki wycen budynków mieszkalnych na poziomie kilku tysięcy złotych, co w ich ocenie pozostaje w oczywistej dysproporcji do rzeczywistej wartości takich obiektów.

Również w przypadku gruntów wskazywane są istotne rozbieżności – przykładowo dla gruntów rolnych pojawiają się propozycje na poziomie ok. 15 zł/m2, podczas gdy w innych przypadkach, dotyczących podobnych nieruchomości, wskazywane są przedziały rzędu 40-100 zł/m2. Tego rodzaju różnice budzą poważne wątpliwości co do jednolitości i przejrzystości stosowanych metod wyceny.

Mieszkańcy podnoszą przy tym, że w obecnym modelu wyceny nie są zapewniane nieruchomości zamienne ani możliwość odbudowy gospodarstw, co w ich ocenie powinno stanowić podstawowy standard przy wywłaszczeniach realizowanych na cele publiczne. W związku z tym w toku prowadzonych rozmów wielokrotnie wnioskowali o stosowanie wartości odtworzeniowej jako podstawy ustalania odszkodowania za zabudowania, wskazując, że tylko taka metoda pozwala na realne odtworzenie warunków mieszkaniowych i prowadzonej działalności. Zgłaszający wskazują jednak, że postulaty te nie zostały uwzględnione, w tym również w sytuacjach, gdy wartość odtworzeniowa była określana w dokumentach sporządzanych na potrzeby procesu. W efekcie przyjmowane metody wyceny nie zapewniają możliwości odtworzenia utraconego majątku ani kontynuowania dotychczasowego sposobu życia.

Zgłaszane są także problemy związane z brakiem rozwiązań w zakresie zapewnienia nieruchomości zamiennych. Mieszkańcy wskazują, że pomimo znacznych zasobów gruntów pozostających w dyspozycji podmiotów publicznych, w szczególności w zasobie Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR), nie są im proponowane nieruchomości zamienne umożliwiające kontynuowanie działalności rolniczej lub odtworzenie dotychczasowych warunków życia. Jednocześnie podnoszony jest brak rekompensat za utracone korzyści, w szczególności dochody z tytułu dzierżawy gruntów, które wygasają w związku z realizacją inwestycji.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo uznaje za dopuszczalne pozostawienie bez rozpoznania wniosków o negocjacje złożonych na podstawie przepisów obowiązujących przed nowelizacją ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym z 2025 r.?
2. Ile takich wniosków nie zostało rozpoznanych?
3. Czy dopuszczalne jest faktyczne pozbawienie właściciela możliwości korzystania z nieruchomości przed ustaleniem i wypłatą odszkodowania?
4. W ilu przypadkach w ramach inwestycji CPK doszło do sytuacji, w której nieruchomość została wydana przed ustaleniem wysokości odszkodowania?
5. Ile odwołań od decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji oraz decyzji odszkodowawczych w ramach inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego zostało wniesionych, ile z nich zostało rozpatrzonych oraz z jakim skutkiem, a ile pozostaje w toku?
6. Jakie metody wyceny są obecnie stosowane przy ustalaniu odszkodowań w ramach inwestycji CPK?
7. Ilu rzeczoznawców majątkowych zostało wyznaczonych do sporządzania operatów szacunkowych w ramach postępowań odszkodowawczych związanych z inwestycją CPK oraz czy – w ocenie Ministra – liczba ta jest wystarczająca do zapewnienia terminowego i rzetelnego przeprowadzenia wycen?
8. Jakie są rozbieżności pomiędzy wycenami nieruchomości o podobnych parametrach, w szczególności w zakresie gruntów rolnych? Jakie to są kwoty?
9. Jakie są różnice pomiędzy wycenami stosowanymi w Programie Dobrowolnych Nabyć a wycenami dokonywanymi w trybie wywłaszczeniowym? Jakie to są kwoty?
10. Czy rozważane jest wprowadzenie zasady stosowania wartości odtworzeniowej jako podstawy ustalania odszkodowania za zabudowania, w szczególności w sytuacjach, gdy brak jest nieruchomości zamiennych?
11. Czy ministerstwo przewiduje wprowadzenie mechanizmów umożliwiających zapewnienie osobom wywłaszczanym nieruchomości zamiennych?
12. Czy analizowana była możliwość wykorzystania gruntów publicznych, w szczególności znajdujących się w zasobie Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR), na potrzeby relokacji osób wywłaszczanych?
13. Z jakich przyczyn takie rozwiązania nie są obecnie stosowane?
14. Czy osobom, które utraciły dochody z tytułu dzierżawy nieruchomości w związku z realizacją inwestycji CPK, przysługuje jakakolwiek rekompensata?
15. Czy ministerstwo analizowało wpływ inwestycji CPK na wzrost cen nieruchomości w regionie oraz jego wpływ na adekwatność wypłacanych odszkodowań?
16. Jaka łączna kwota została przeznaczona na wypłatę odszkodowań w ramach inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego oraz jakie środki planowane są na ten cel w kolejnych latach?
17. Ile odszkodowań zostało dotychczas wypłaconych w ramach inwestycji Centralnego Portu Komunikacyjnego, jaka jest ich łączna wartość oraz ilu nieruchomości dotyczyły?
18. Jakie są prognozowane średnie wartości odszkodowań za nieruchomości gruntowe oraz zabudowania mieszkalne i gospodarcze?
19. Czy przewidziana w art. 59a ust. 3 ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym zaliczka w wysokości 85% odszkodowania jest wypłacana w ustawowym terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku?
20. Ile takich wniosków zostało dotychczas złożonych, a w ilu przypadkach termin ten nie został dotrzymany oraz jakie są przyczyny ewentualnych opóźnień?
21. Jakie terminy przewidziane są na opuszczenie nieruchomości objętych decyzją i czy ministerstwo uznaje je za wystarczające z punktu widzenia możliwości nabycia nieruchomości zastępczej?
22. Jakie systemowe rozwiązania przewidziano w celu zapewnienia osobom wywłaszczanym możliwości realnego odtworzenia warunków życia, w szczególności w sytuacji braku nieruchomości zamiennych oraz wzrostu cen nieruchomości w regionie inwestycji?
23. Czy w związku z realizacją inwestycji CPK dochodzi do ograniczania możliwości uzyskania decyzji o warunkach zabudowy dla nieruchomości objętych inwestycją lub znajdujących się w jej sąsiedztwie, a jeśli tak – czy przewidziano rekompensaty z tego tytułu?
24. Z jakich przyczyn grunty przejęte w związku z realizacją inwestycji CPK są w dalszym ciągu wydzierżawiane, podczas gdy dotychczasowi właściciele są zobowiązywani do ich opuszczenia?
25. Czy proces wyceny nieruchomości w ramach inwestycji CPK, w tym działania rzeczoznawców majątkowych, podlega jednolitym standardom oraz nadzorowi, a także czy właściciele nieruchomości mają zapewniony dostęp do pełnej informacji w tym zakresie?

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP