Interpelacja w sprawie sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa

Szanowna Pani Minister,

w związku z docierającymi sygnałami od obywateli oraz analizą obowiązujących przepisów i praktyki działania organów pomocy społecznej zwracam się z interpelacją dotyczącą sytuacji osób z niepełnosprawnościami w systemie wsparcia państwa.

Z przedstawionych informacji wynika, że obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej pozostaje na poziomie niższym niż tzw. minimum egzystencji określane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Oznacza to, że osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji życiowej mogą zostać pozbawione wsparcia, mimo że ich dochody nie zapewniają zaspokojenia podstawowych potrzeb biologicznych. Co istotne, sama administracja publiczna wskazuje na narastającą rozbieżność pomiędzy tymi wartościami.

Jednocześnie osoby z niepełnosprawnościami ponoszą znacząco wyższe koszty życia niż osoby zdrowe. Dotyczy to w szczególności wydatków na specjalistyczną dietę, leczenie, rehabilitację, zakup sprzętu pomocniczego czy dostosowanie miejsca zamieszkania do ograniczeń funkcjonalnych. W praktyce jednak system pomocy społecznej nie uwzględnia tych zwiększonych obciążeń, traktując sytuację osób z niepełnosprawnościami w sposób tożsamy jak osób w pełni sprawnych. Może to prowadzić do zjawiska tzw. dyskryminacji pośredniej.

Dodatkowe wątpliwości budzi sposób stosowania przepisów przez organy pomocy społecznej. W wielu przypadkach dochodzi do pomijania istotnych elementów sytuacji życiowej strony, w tym realnych kosztów funkcjonowania wynikających z niepełnosprawności. Może to świadczyć o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.

Niepokojące jest również to, że mimo obowiązywania Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych w krajowym porządku prawnym, jej standardy – w tym zakaz dyskryminacji oraz prawo do odpowiedniego poziomu życia i niezależnego funkcjonowania – nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w praktyce działania instytucji publicznych.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Na jakiej podstawie prawnej utrzymywane jest kryterium dochodowe pomocy społecznej na poziomie niższym niż minimum egzystencji oraz jakie działania planuje ministerstwo w celu zniwelowania tej rozbieżności?
2. W jaki sposób ministerstwo zapewnia zgodność praktyki organów pomocy społecznej z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, w szczególności w zakresie zakazu dyskryminacji oraz prawa do odpowiedniego poziomu życia?
3. Czy prowadzone lub planowane są zmiany systemowe mające na celu uwzględnienie zwiększonych kosztów życia osób z niepełnosprawnościami (np. poprzez indywidualizację oceny sytuacji dochodowej lub wprowadzenie odrębnych mechanizmów wsparcia)?

Z poważaniem

Paweł Papke
Poseł na Sejm RP