Interpelacja w sprawie pilnej potrzeby nowelizacji przepisów dotyczących weryfikacji deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz uszczelnienia systemu

Szanowna Pani Ministro,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pani z prośbą o podjęcie pilnych działań legislacyjnych w obszarze gospodarki odpadami komunalnymi. Problem nieszczelności systemu oraz braku skutecznych narzędzi weryfikacji deklaracji składanych przez właścicieli nieruchomości staje się coraz większym obciążeniem dla polskich samorządów, w tym w szczególności dla miasta Puławy.

Miasto Puławy od lat jest liderem działań proekologicznych, wdrażając selektywną zbiórkę odpadów na długo przed wprowadzeniem ustawowych obowiązków. Samorząd ten, kierując się poczuciem sprawiedliwości społecznej, wybrał metodę naliczania opłaty opartą na liczbie mieszkańców jako najbardziej adekwatną do rzeczywistej ilości wytwarzanych odpadów. Wybór ten w pełni koresponduje ze stanowiskiem rzecznika praw obywatelskich (pismo z dn. 3 kwietnia 2024 r., znak: V.7204.35.2015.ŁK), który wskazał tę metodę jako najlepiej realizującą zasadę „zanieczyszczający płaci”.

Niestety, obecny stan prawny uniemożliwia gminom skuteczną walkę z procederem „uciekania” z systemu. Wiele osób nie składa deklaracji lub zaniża liczbę domowników. W efekcie systemy się nie bilansują, a uczciwi mieszkańcy oraz budżety gmin muszą pokrywać powstałe niedobory. Samorządy pozostają bezradne, nie posiadając wystarczających instrumentów prawnych do egzekwowania powszechności opłat.

W związku z powyższym, zwracam się z propozycją rozważenia zmian systemowych, takich jak stworzenie centralnej ewidencji osób uiszczających opłaty za odpady (na wzór bazy CEPiK lub CEEB) bądź rozszerzenie kompetencji gmin w zakresie wglądu do rejestrów, które pozwoliłyby na automatyczną weryfikację miejsca zamieszkania i uiszczania opłaty. Słusznym kierunkiem wydaje się również postulat Związku Miast Polskich dotyczący wprowadzenia deklaracji odpadowych na wzór rocznych rozliczeń podatkowych.

Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje wprowadzenie narzędzi informatycznych (np. bazy danych na szczeblu krajowym lub regionalnym), które umożliwiłyby gminom skuteczną weryfikację liczby osób faktycznie zamieszkujących daną nieruchomość w celu uszczelnienia systemu opłat?
2. Czy resort rozważa zmianę przepisów w celu powiązania danych z deklaracji odpadowych z innymi rejestrami państwowymi, do których dostęp dla samorządów jest obecnie ograniczony?
3. Jakie działania podejmuje ministerstwo, aby wesprzeć gminy, które wybrały najbardziej sprawiedliwą metodę naliczania opłat „od mieszkańca”, w obliczu narastających deficytów w systemach gospodarki odpadami?
4. Czy planowane są prace legislacyjne nad wprowadzeniem rocznej deklaracji odpadowej, podobnej do rozliczeń z urzędem skarbowym, co postulują organizacje samorządowe?

Liczę na to, że głos samorządu miasta Puławy oraz innych gmin borykających się z tym problemem zostanie usłyszany, a zaproponowane zmiany przyczynią się do przywrócenia sprawiedliwości społecznej w systemie gospodarki odpadami.

Z poważaniem