Interpelacja w sprawie praktyki wszczynania postępowań upadłościowych wobec właścicieli zabytków na podstawie wierzytelności z tytułu administracyjnych grzywien w celu przymuszenia, co może być sprzeczne z celami i zasadami Prawa upadłościowego oraz zasadami współżycia społecznego i demokratycznego państwa prawnego

Szanowna Pani Minister,

składam niniejszą interpelację w sprawie praktyk wszczynania postępowań upadłościowych wobec właścicieli zabytków na podstawie wierzytelności z tytułu administracyjnych grzywien w celu przymuszenia, co może być sprzeczne z celami i zasadami Prawa upadłościowego oraz sprzecznie z zasadami współżycia społecznego i zasadami demokratycznego państwa prawnego.

Zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na interpelację w sprawie budzącej coraz większe kontrowersje praktyki organów ochrony zabytków. W ostatnim czasie do mojego biura poselskiego docierają sygnały dotyczące działań wojewódzkich konserwatorów zabytków, którzy po nałożeniu na właścicieli nieruchomości zabytkowych wysokich grzywien w celu przymuszenia występują do sądów z wnioskami o ogłoszenie upadłości tychże właścicieli.

Grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym mającym charakter dyscyplinujący, a nie stricte fiskalny. Jej celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym – np. przeprowadzenia prac remontowo-konserwatorskich przy obiektach zabytkowych. Tymczasem wykorzystywanie tych grzywien jako podstawy do kreowania stanu niewypłacalności dłużnika i składania wniosków o upadłość budzi szereg wątpliwości natury prawnej i etycznej w zakresie istoty problemu:

1) powoduje sprzeczność z celami Prawa upadłościowego - celem upadłości jest optymalizacja zaspokojenia wierzycieli, a nie realizacja polityki konserwatorskiej państwa drogą przymusu likwidacyjnego;

2) narusza zasady współżycia społecznego - często właściciele zabytków to osoby, których sytuacja finansowa nie pozwala na realizację kosztownych zaleceń konserwatorskich, a nakładanie na nich wielotysięcznych grzywien, a następnie dążenie lub prowadzenie do ich upadłości, może być postrzegane jako działanie nieproporcjonalne i godzące w godność obywatela;

3) zasady demokratycznego państwa prawnego - taka praktyka może stanowić formę „ukrytego wywłaszczenia” bez odszkodowania, co stoi w sprzeczności z art. 21 oraz art. 64 Konstytucji RP, a państwo zamiast wspierać opiekę nad zabytkami, poprzez system dotacji, wykorzystuje aparat represji administracyjnej do pozbawiania obywateli ich majątku.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwu znana jest skala zjawiska i problematyka występowania przez organy ochrony zabytków z wnioskami o ogłoszenie upadłości właścicieli nieruchomości zabytkowych? Proszę o podanie danych za lata 2020–2025 w zakresie liczby postępowań wszczętych przez konserwatorów.

2. Czy resort monitoruje zasadność stosowania grzywien w celu przymuszenia w sytuacjach, gdy oczywiste jest, że sytuacja majątkowa właściciela uniemożliwia wykonanie nałożonych obowiązków?

3. Czy zdaniem Ministra praktyka inicjowania postępowań upadłościowych przez organy administracji państwowej na podstawie grzywien administracyjnych jest spójna z konstytucyjną zasadą proporcjonalności?

4. Czy planowane są zmiany legislacyjne w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które wprowadziłyby mechanizmy chroniące właścicieli przed skutkami „pętli zadłużenia” powstałej w wyniku nakładania kar administracyjnych?

5. W jaki sposób ministerstwo zamierza rozwiązać problem niszczejących zabytków w rękach osób niezamożnych, aby uniknąć stosowania środków drastycznych, takich jak upadłość czy finalnie przymusowa sprzedaż nieruchomości? Czy osoby te mogą liczyć na instrumenty wsparcia finansowego?

Z poważaniem

Anna Sobolak
Posłanka na Sejm RP