Interpelacja w sprawie odzyskanych przez Polskę dzieł sztuki w latach 2024-2026 oraz możliwości odzyskania poloniców od Królestwa Szwecji

Szanowny Panie Premierze, Szanowna Pani Minister,

kluczową rolę na rzecz odzyskiwania skradzionych Polsce dzieł sztuki odgrywa Wydział ds. Restytucji Dóbr Kultury, działający w strukturach Departamentu Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Miejsc Pamięci MKiDN. Ma on za zadanie stale monitorować międzynarodowy rynek dzieł sztuki w poszukiwaniu polskich strat wojennych, weryfikować zdigitalizowane zbiory publiczne za granicą oraz współpracować z Policją, prokuraturą, polskimi placówkami dyplomatycznymi oraz organami ścigania w innych krajach, m.in. Federalnym Biurem Śledczym (FBI) czy Interpolem.

Polska niejednokrotnie w swojej historii wystawiana była na próby o wadze egzystencjalnej, taką też był najazd szwedzki i wojna w latach 1655-1660 nazywana potopem szwedzkim. W treści traktatu pokojowego podpisanego 3 maja 1660 roku, kończącego wojnę, zawarto zapis o konieczności zwrotu przez Szwecję wszystkich zagrabionych bibliotek i archiwaliów. Zarówno Szwecja, jak i Polska wspólnie odwołują się do uniwersalnych zasad konstytuujących nasze kraje w zachodnioeuropejskim kręgu kulturowym, którego korzenie sięgają do filozofii i logiki greckiej oraz prawa rzymskiego. Naczelną zasadą, którą wyznają obywatele obu naszych krajów oraz nasze państwa – Szwecja i Polska, jest stara rzymska zasada „Pacta sunt servanda”. W obliczu wspólnego zagrożenia mamy przed sobą wiele spraw wspólnych. Sejm RP w dniu 7 lipca 2022 r. ratyfikował zgodę na przystąpienie Szwecji do NATO. Polska Marynarka Wojenna ma zamiar dokonać znaczących zakupów uzbrojenia (okręty podwodne) w szwedzkiej firmie Saab na kwotę ponad 10 mld zł. Zamiar ten jest dodatkowym argumentem na potwierdzenie tezy o wielkiej wspólnocie interesów polsko-szwedzkich w obszarze obronności i geopolityki.

Wiele lat prac polskich archiwistów, badaczy, pracowników naukowych, tysiące godzin spędzonych na kwerendzie w bibliotekach, muzeach szwedzkich dało precyzyjny wykaz dzieł utraconych, wśród których są rękopisy i druki z bibliotek Zygmunta Augusta, Zygmunta III Wazy, biblioteki Kopernika we Fromborku, z księgozbiorów jezuickich w Braniewie i Poznaniu oraz wielu innych zbiorów wybitnych ludzi polityki, Kościoła i kultury, np. Jana Dantyszka, Andrzeja Leszczyńskiego, Wawrzyńca Gembickiego. W przygotowaniu jest inicjatywa środowisk uniwersyteckich polegająca na przygotowaniu szczegółowej syntezy oraz listu otwartego podpisanego przez czołowych badaczy, pracowników naukowych oraz władz uczelni wyższych domagających się zwrotu szwedzkich poloniców.

W ostatnich dniach pojawiła się cenna publikacja redaktora Jakuba Krzywieckiego pt. „Polska odzyska skarby z potopu? Mamy odpowiedź Szwedów, wskazują sposób” na portalu Interia.pl https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-polska-odzyska-skarby-z-potopu-mamy-odpowiedz-szwedow-wskazu,nId,22972113. Pan Harald Eiken, sekretarz prasowy szwedzkiej minister kultury wskazuje, że „instytucje dziedzictwa kulturowego muszą przejąć inicjatywę”. Czas na działania naszego państwa i współpracę ponad podziałami politycznymi w tej ważnej sprawie.

W związku z powyższym zwracamy się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie działania podjął rząd RP, a szczególnie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w latach 2024-2026 w celu intensyfikacji działań na rzecz odzyskania polskich dóbr kultury ze Szwecji?

2. Jakie kroki zostały podjęte przez Wydział ds. Restytucji Dóbr Kultury w MKiDN po dacie 13.12.2023 r. w celu odzyskania poloniców ze Szwecji?

3. Czy powstał komitet koordynujący starania restytucyjne, pracujący wspólnie w ramach MKiDN, MSZ i innych instytucji RP na rzecz odzyskania skradzionych nam dzieł sztuki od Królestwa Szwecji?

4. Jakie dzieła sztuki odzyskano w latach 2024-2026? Które z nich zostaną w najbliższym czasie udostępnione dla zwiedzających np. w Muzeum Narodowym w Warszawie?

5. Jakie działania wspierające są oczekiwane przez kierownictwo i pracowników Wydziału ds. Restytucji Dóbr Kultury MKiDN w celu intensyfikacji działań oraz zwiększenia skuteczności na rzecz dalszego odzyskiwania skradzionego nam dziedzictwa kulturowego? Czy planowane są propozycje zmian legislacyjnych w tym zakresie lub zwiększenie środków przeznaczonych na ten cel w ramach przygotowywania projektu budżetu państwa na rok 2027?

Z poważaniem