Interpelacja w sprawie ochrony zasobów wodnych oraz środowiska przyrodniczego w kontekście przetwarzania odpadów w wyrobiskach poeksploatacyjnych, na przykładzie planowanej inwestycji w miejscowości Rakowice Małe (woj. dolnośląskie)

Szanowna Pani Minister,

w praktyce stosowania obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki odpadami oraz ochrony środowiska ujawniają się istotne wątpliwości dotyczące dopuszczalności przetwarzania odpadów w procesie R5, polegającym na wypełnianiu wyrobisk poeksploatacyjnych, w szczególności w kontekście ochrony zasobów wodnych oraz zachowania integralności ekosystemów.

Szczególnie wyraźnie te problemy uwidaczniają się na przykładzie planowanego przedsięwzięcia w wyrobisku „Rakowiczki“ w miejscowości Rakowice Małe (gm. Lwówek Śląski, woj. dolnośląskie), gdzie przewiduje się przetwarzanie bardzo dużej ilości odpadów innych niż niebezpieczne w procesie R5. Z dostępnej dokumentacji wynika, że skala przedsięwzięcia obejmuje do 189 900 Mg odpadów rocznie, a łączna ilość odpadów może wynieść około 379 800 Mg, co oznacza intensywną realizację inwestycji w stosunkowo krótkim czasie.

Jednocześnie ta inwestycja jest planowana na obszarze Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 317 oraz w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki Bóbr, co w świetle dostępnych analiz rodzi poważne ryzyko oddziaływania na zasoby wodne. W dokumentacji wskazano możliwość infiltracji zanieczyszczeń do wód podziemnych i powierzchniowych, w tym przedostawania się metali ciężkich oraz odcieków, a także ryzyko nieosiągnięcia celów środowiskowych określonych w planach gospodarowania wodami. Tego rodzaju lokalizacja inwestycji budzi zasadnicze wątpliwości co do skuteczności obowiązujących mechanizmów ochrony zasobów wodnych.

Dodatkowo wskazać należy, że planowane do wykorzystania odpady obejmują zróżnicowane frakcje, w tym odpady hutnicze, budowlane oraz mineralne, których skład i właściwości mogą być zmienne, a system kontroli jakości – jak wynika z dokumentacji – nie daje pełnej gwarancji ich jednorodności. W konsekwencji powstaje ryzyko wprowadzania do środowiska substancji mogących mieć negatywny wpływ na jakość wód oraz gleb.

Na tle tej sprawy ujawnia się również problem relacji między rekultywacją terenów poeksploatacyjnych a działalnością odpadową. W analizowanym przypadku teren powinien zostać zrekultywowany w kierunku leśnym, natomiast wykorzystanie odpadów w procesie R5 stanowi odrębną działalność gospodarczą, która nie została wskazana jako forma rekultywacji. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której rekultywacja może zostać zastąpiona deponowaniem odpadów, co rodzi wątpliwości co do zgodności z celami polityki środowiskowej państwa.

Istotnym elementem pozostaje także brak pełnego rozpoznania przyrodniczego. W dokumentacji wskazano występowanie gatunków chronionych, w tym: kani rudej, bobra europejskiego oraz nietoperzy, a także możliwość występowania włosocienia delikatnego. Jednocześnie nie przeprowadzono pełnych, całorocznych badań przyrodniczych, co oznacza, że rzeczywista skala oddziaływania inwestycji na siedliska i gatunki chronione nie została w sposób wystarczający określona.

Powyższy przykład pokazuje, że w obecnym stanie prawnym jest możliwe planowanie przedsięwzięć odpadowych o bardzo dużej skali na obszarach szczególnie wrażliwych środowiskowo, przy jednoczesnym braku wystarczających gwarancji ochrony zasobów wodnych oraz środowiska przyrodniczego. W kontekście narastających wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi oraz deficytem wody ta sytuacja wymaga pilnej refleksji na poziomie systemowym.

Szanowna Pani Minister, w związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi analizy dotyczące wpływu przetwarzania odpadów w procesie R5 na stan wód podziemnych i powierzchniowych, w szczególności na obszarach Głównych Zbiorników Wód Podziemnych?

2. Czy rozważane jest wprowadzenie ograniczeń lub zakazów lokalizacji tego typu instalacji na terenach objętych szczególną ochroną zasobów wodnych?

3. Jakie mechanizmy kontroli jakości odpadów wykorzystywanych w procesie R5 funkcjonują obecnie oraz czy jest planowane ich wzmocnienie?

4. Czy ministerstwo planuje doprecyzowanie przepisów dotyczących relacji między rekultywacją terenów a wykorzystaniem ich do działalności odpadowej?

5. Czy jest rozważane wprowadzenie obowiązku prowadzenia wielosezonowego monitoringu przyrodniczego jako warunku realizacji tego typu inwestycji?

6. W jaki sposób ministerstwo ocenia wpływ tego rodzaju przedsięwzięć na realizację celów środowiskowych wynikających z Ramowej Dyrektywy Wodnej?

7. Czy są planowane działania legislacyjne wzmacniające ochronę zasobów wodnych w kontekście inwestycji odpadowych?

8. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby tego typu inwestycji realizowanych lub planowanych w Polsce oraz ich łącznego wpływu na środowisko?

9. Czy jest rozważane wprowadzenie obowiązku sporządzania szczegółowych analiz hydrogeologicznych oraz długookresowych ocen oddziaływania jako standardu dla tego typu przedsięwzięć?

10. Jakie działania systemowe planuje ministerstwo w celu zapewnienia realnej ochrony zasobów wodnych jako dobra strategicznego państwa?

Przykład planowanej inwestycji w Rakowicach Małych wskazuje na istnienie luk w obowiązujących regulacjach oraz praktyce ich stosowania, które mogą prowadzić do podejmowania decyzji obarczonych wysokim ryzykiem środowiskowym. Zasoby wodne, w szczególności wody podziemne, stanowią jeden z kluczowych elementów bezpieczeństwa państwa, a ich degradacja ma charakter długotrwały i często nieodwracalny. W związku z powyższym zasadne jest podjęcie działań systemowych zmierzających do wzmocnienia standardów ochrony środowiska, w tym w szczególności ochrony zasobów wodnych, w kontekście działalności związanej z gospodarką odpadami.

Z poważaniem

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP