Interpelacja w sprawie praktycznego funkcjonowania systemu świadczenia wspierającego oraz skutków przyjętych kryteriów oceny poziomu potrzeby wsparcia dla osób z niepełnosprawnością słuchu

Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z interpelacją dotyczącą praktycznego funkcjonowania systemu świadczenia wspierającego oraz skutków przyjętych kryteriów oceny poziomu potrzeby wsparcia dla osób z niepełnosprawnością słuchu.

Świadczenie wspierające zostało wprowadzone jako nowy instrument pomocy dla osób z niepełnosprawnościami i ma stanowić istotny element budowy bardziej sprawiedliwego systemu wsparcia, w którym pomoc trafia bezpośrednio do osoby wymagającej wsparcia. Uzyskanie świadczenia uzależnione jest od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wydawanej przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON-y).

Ocena ta odbywa się w oparciu o system punktowy w skali od 0 do 100 punktów, przy czym prawo do świadczenia przysługuje osobom, które osiągną co najmniej 70 punktów w tej skali. W ostatnich miesiącach coraz częściej pojawiają się jednak sygnały ze strony środowisk osób z niepełnosprawnościami, organizacji społecznych oraz ekspertów wskazujące, że przyjęta metodologia oceny potrzeb w wielu przypadkach nie uwzględnia właściwie specyfiki niepełnosprawności sensorycznych, w szczególności głuchoty i poważnego niedosłuchu.

System oceny opiera się w dużej mierze na analizie trudności w wykonywaniu czynności fizycznych związanych z mobilnością czy samoobsługą, podczas gdy osoby głuche często funkcjonują samodzielnie w tych obszarach, lecz napotykają poważne bariery w komunikacji społecznej, dostępie do informacji, kontaktach z instytucjami publicznymi czy systemem ochrony zdrowia. W konsekwencji rzeczywiste potrzeby tej grupy nie zawsze przekładają się na odpowiednią liczbę punktów w systemie oceny.

Wskazuje się również, że konstrukcja tabel punktowych może powodować sytuację, w której osoby niesłyszące, mimo poważnych ograniczeń w zakresie komunikacji i funkcjonowania społecznego, mają ograniczoną możliwość uzyskania liczby punktów pozwalającą na przekroczenie progu uprawniającego do świadczenia wspierającego. W praktyce oznacza to, że osoby głuche mogą pozostawać poza systemem wsparcia, chyba że towarzyszą temu inne schorzenia lub dodatkowe niepełnosprawności.

Osoby głuche wielokrotnie podkreślają, że ich niepełnosprawność nie zawsze jest widoczna w tradycyjnych schematach oceny sprawności fizycznej, jednak konsekwencje społeczne braku słuchu są ogromne. Niemożność swobodnej komunikacji z urzędami, lekarzami czy instytucjami publicznymi powoduje realne wykluczenie społeczne i utrudnia samodzielne funkcjonowanie. Brak dostępu do informacji w sposób dostępny językowo oraz konieczność korzystania z tłumaczy języka migowego czy wsparcia osób trzecich generują dodatkowe koszty i ograniczenia życiowe. Tymczasem obecny system oceny potrzeb może nie uwzględniać tych barier w wystarczającym stopniu.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi analizy dotyczące liczby osób głuchych oraz z niedosłuchem, które uzyskały decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia poniżej progu uprawniającego do świadczenia wspierającego?

2. Jakie są dane dotyczące liczby osób z niepełnosprawnością słuchu, które uzyskały decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia oraz ilu z nich przyznano świadczenie wspierające?

3. Czy ministerstwo dostrzega problem niedostatecznego uwzględnienia specyfiki niepełnosprawności sensorycznych, w szczególności głuchoty i niedosłuchu, w obecnym systemie punktowej oceny poziomu potrzeby wsparcia?

4. Czy w ministerstwie prowadzone są prace nad zmianą zasad oceny poziomu potrzeby wsparcia tak, aby lepiej uwzględniały one bariery komunikacyjne i społeczne doświadczane przez osoby głuche?

5. Czy resort rozważa wprowadzenie bardziej zróżnicowanego modelu oceny potrzeb, uwzględniającego podział na poszczególne jednostki chorobowe lub narządy, w tym odrębne podejście do niepełnosprawności narządu słuchu?

6. Czy planowane są konsultacje z organizacjami reprezentującymi środowisko osób głuchych oraz ekspertami zajmującymi się dostępnością komunikacyjną w celu ewentualnej korekty obecnego systemu oceny?

7. Czy rozważane jest wprowadzenie dodatkowych instrumentów wsparcia dla osób głuchych i z poważnym niedosłuchem, które z powodu konstrukcji obecnego systemu nie kwalifikują się do świadczenia wspierającego?

System wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami powinien w sposób rzeczywisty odpowiadać na potrzeby wszystkich grup osób z niepełnosprawnościami. Osoby głuche nie oczekują szczególnych przywilejów, lecz sprawiedliwego traktowania i dostrzeżenia barier, z którymi mierzą się w codziennym życiu, dlatego tak istotne jest, aby system świadczenia wspierającego był systemem naprawdę inkluzywnym i uwzględniał różnorodność doświadczeń osób z niepełnosprawnościami.