Interpelacja w sprawie programu wsparcia ochotniczych straży pożarnych oraz likwidacji barier ograniczających ich zdolność operacyjną

Szanowny Panie Ministrze,

ochotnicze straże pożarne stanowią jeden z najważniejszych filarów systemu bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. W wielu gminach – szczególnie wiejskich i miejsko-wiejskich – to właśnie jednostki OSP jako pierwsze docierają na miejsce pożarów, wypadków drogowych, zdarzeń z zakresu ratownictwa medycznego czy skutków gwałtownych zjawisk pogodowych. Ich rola w systemie ochrony ludności, zwłaszcza w kontekście rosnących zagrożeń klimatycznych i infrastrukturalnych, ma charakter strategiczny.

W ostatnich latach państwo podjęło istotny wysiłek na rzecz modernizacji OSP, gdy rząd Prawa i Sprawiedliwości zainicjował szeroko zakrojony program wsparcia jednostek ochotniczych straży pożarnych, obejmujący rozwój krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, uchwalenie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych i przede wszystkim zakup nowych samochodów ratowniczo-gaśniczych. Był to projekt ważny, potrzebny i długo oczekiwany przez środowisko strażackie.

Oczywiste jest jednak, że przedsięwzięcie tej skali nie może mieć charakteru jednorazowego. Aby przyniosło trwałe efekty systemowe, musi być konsekwentnie kontynuowane oraz rozwijane – zarówno w wymiarze finansowym, jak i organizacyjnym. Modernizacja OSP nie kończy się na przekazaniu pojazdu. Warunkiem realnej zdolności operacyjnej jest jego pełne doposażenie oraz zapewnienie środków na utrzymanie, serwis i sukcesywne uzupełnianie sprzętu specjalistycznego.

Do mojego biura poselskiego coraz częściej zgłaszają się strażacy ochotnicy oraz przedstawiciele samorządów, wskazując na narastające bariery systemowe ograniczające gotowość bojową jednostek. Z przekazywanych informacji wynika, że wiele jednostek posiada formalnie nowoczesne samochody ratowniczo-gaśnicze, które jednak nie są w pełni wyposażone w sprzęt niezbędny do realizacji zadań z zakresu ratownictwa technicznego, drogowego czy medycznego. Koszt kompleksowego doposażenia średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego w sprzęt hydrauliczny, zestawy medyczne, agregaty, aparaty ochrony dróg oddechowych czy systemy łączności sięga setek tysięcy złotych i często nie jest objęty adekwatnym wsparciem państwa.

Dodatkowo wprowadzone zmiany w zasadach finansowania zakupu pojazdów powodują, że maksymalne dofinansowanie na poziomie 500 tys. zł przy obecnych cenach rynkowych oznacza konieczność zabezpieczenia przez gminy wkładu własnego przekraczającego często 1–1,2 mln zł. W warunkach rosnących kosztów energii, wynagrodzeń i realizacji zadań oświatowych wiele samorządów – zwłaszcza o niskich dochodach własnych – nie jest w stanie udźwignąć takiego obciążenia. W konsekwencji część inwestycji zostaje wstrzymana, a jednostki zmuszone są do dalszego użytkowania przestarzałych pojazdów.

Powstaje tym samym realne ryzyko pogłębiania nierówności w poziomie bezpieczeństwa obywateli – uzależnionego nie od obiektywnych potrzeb operacyjnych, lecz od kondycji finansowej danej gminy.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera potrzeba:

• systemowego wsparcia doposażenia już zakupionych pojazdów,
• dostosowania poziomu dofinansowania do realiów rynkowych,
• stworzenia mechanizmów umożliwiających pozyskiwanie sprawnych technicznie pojazdów używanych,
• wprowadzenia algorytmicznego, transparentnego modelu finansowania uwzględniającego dochody gmin oraz poziom zagrożeń.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwo planuje kontynuację oraz rozszerzenie programu modernizacji ochotniczych straży pożarnych zapoczątkowanego w poprzednich latach?
2. Czy analizowane jest podniesienie maksymalnego poziomu dofinansowania zakupu średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych tak, aby odpowiadał on aktualnym cenom rynkowym oraz realnym możliwościom finansowym gmin?
3. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu limitu 500 tys. zł na liczbę skutecznie zrealizowanych zakupów pojazdów w ostatnich latach oraz na poziom zadłużenia gmin podejmujących takie inwestycje?
4. Czy planowane jest utworzenie odrębnego, wieloletniego programu wsparcia przeznaczonego wyłącznie na doposażenie samochodów ratowniczo-gaśniczych w sprzęt ratownictwa technicznego, medycznego i specjalistycznego?
5. Czy rozważane jest wprowadzenie systemowych rozwiązań umożliwiających jednostkom OSP pozyskiwanie używanych, sprawnych technicznie pojazdów – w tym z jednostek Państwowej Straży Pożarnej lub z zagranicy – przy wsparciu państwa w zakresie procedur, homologacji i finansowania?
6. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby zapewnić stabilne, wieloletnie finansowanie modernizacji OSP, pozwalające planować inwestycje w perspektywie co najmniej kilkuletniej?

Ochotnicze straże pożarne nie są jedynie elementem lokalnej tradycji – stanowią kluczowy komponent systemu bezpieczeństwa państwa. To strażacy ochotnicy, często jako pierwsi, docierają na miejsce pożarów, wypadków i klęsk żywiołowych. Modernizacja ich zaplecza sprzętowego jest procesem ciągłym, wymagającym konsekwencji i ponadpolitycznej odpowiedzialności.

Ograniczenia finansowe nie mogą prowadzić do sytuacji, w której gotowość ratownicza jednostek zależy wyłącznie od zamożności gminy. Bez realnego wsparcia państwa ryzykujemy osłabienie jednego z najważniejszych filarów bezpieczeństwa publicznego w Polsce.

Z poważaniem

Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP