Interpelacja w sprawie analiz i prognoz Ministerstwa Finansów dotyczących sytuacji na rynku pracy i wpływu na finanse publiczne

Panie Ministrze,

według danych GUS liczba ludności Polski na koniec 2024 r. wyniosła 37,49 milionów osób i była niższa o ok. 147 tys. niż rok wcześniej; liczba osób w wieku produkcyjnym spadła do prawie 22 milionów, tj. o ponad 175 tys. rok do roku, a udział ludności w wieku poprodukcyjnym wzrósł do 23,8% populacji (GUS, 30.01.2025). Jednocześnie GUS podał, że współczynnik dzietności obniżył się z 1,16 w 2023 r. do 1,10 w 2024 r., a w 2025 r. zarejestrowano ok. 238 tys. urodzeń żywych, co stanowiło najgorszy wynik od czasu zakończenia II wojny światowej (GUS, 30.01.2026).

Skalę wyzwania potwierdzają także oficjalne projekcje długookresowe. W „2024 Ageing Report – Country fiche for Poland”, przygotowanym dla Polski przez Ministerstwo Finansów i Narodowy Bank Polski w ramach prac UE, wskazano, że populacja Polski może zmniejszyć się o ok. 6 mln osób do 2070 r., a wskaźnik obciążenia osobami w wieku senioralnym wzrosnąć z ok. 32% w 2022 r. do 64% w 2070 r.

Z kolei ZUS w prognozie wpływów i wydatków FUS na lata 2026-2030 wprost wskazał, że zastosował prognozę demograficzną przygotowaną przez Ministerstwo Finansów w 2025 r. dla potrzeb długoterminowych założeń makroekonomicznych. Według tej prognozy populacja ma spaść z 37,353 mln w 2025 r. do 36,513 mln w 2030 r., liczba osób w wieku produkcyjnym zmniejszyć się o 0,32 mln, a liczba osób w wieku poprodukcyjnym wzrosnąć o ok. 0,37 mln (ZUS, 2025). Z dostępnych materiałów wynika, że resort finansów przygotowuje własne założenia i prognozy demograficzne, ale nie jest jasne, w jakim stopniu przekładają się one na odrębne, publikowane szacunki wpływu na PIT, VAT, składki, saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz potrzeby pożyczkowe państwa.

W związku z powyższym zwracamy się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów posiada własne analizy i prognozy wpływu zmian demograficznych i zmian na rynku pracy na finanse publiczne? Jeżeli tak, proszę o wskazanie horyzontu czasowego tych prognoz oraz wskazanych przez autorów wniosków i rekomendacji.

2. Jakie są prognozy Ministerstwa Finansów na lata 2026-2029 oraz - o ile zostały sporządzone - na okres po 2030 r. w zakresie wpływu zmian na rynku pracy, w szczególności liczby pracujących, aktywności zawodowej, struktury wieku, migracji oraz produktywności pracy, na:
a) dochody z PIT,
b) dochody pośrednio zależne od konsumpcji, w tym VAT i akcyzę,
c) wpływy składkowe do systemów ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych,
d) saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych,
e) potrzeby pożyczkowe państwa?

3. Jakie założenia demograficzne i dotyczące rynku pracy zostały przyjęte przez Ministerstwo Finansów w dokumentach: WPFP na lata 2024-2027, Średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028 oraz Wieloletnich założeniach makroekonomicznych na lata 2025-2029, i czy założenia te są ze sobą w pełni spójne?

4. Jakie konkretne działania analityczne Ministerstwo Finansów podjęło od 2024 r., aby systemowo uwzględniać skutki starzenia się ludności i zmian na rynku pracy w planowaniu budżetowym oraz ocenie ryzyk fiskalnych?

5. Czy Ministerstwo Finansów sporządza analizy i scenariusze alternatywne dla finansów publicznych na wypadek:
a) szybszego spadku liczby osób w wieku produkcyjnym,
b) utrzymania bardzo niskiej dzietności,
c) zmian salda migracji,
d) zmian aktywności zawodowej osób starszych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie najważniejszych wniosków z tych analiz.

6. Czy Ministerstwo Finansów posiada analizy, wewnętrzne albo zewnętrzne, dotyczące wpływu zmian demograficznych i zmian na rynku pracy na finanse publiczne, wykonane po 2023 roku? Jeżeli tak, proszę o wskazanie:
a) tytułów lub zakresu tych opracowań,
b) dat ich sporządzenia,
c) podmiotów, które je przygotowały,
d) najważniejszych wniosków płynących z tych opinii i ekspertyz.

7. W jaki sposób Ministerstwo Finansów koordynuje swoje założenia i prognozy z danymi oraz projekcjami GUS, ZUS, NBP i innych właściwych instytucji, tak aby zapewnić spójność analiz wykorzystywanych w pracach nad budżetem państwa?

Z poważaniem