Interpelacja w sprawie wdrażania technologii CCS w Polsce oraz skutków polityki klimatycznej Unii Europejskiej dla bezpieczeństwa gospodarczego państwa

Technologia wychwytu i składowania dwutlenku węgla (CCS) od lat promowana jest przez instytucje Unii Europejskiej jako jedno z kluczowych narzędzi realizacji celów klimatycznych. Jednocześnie doświadczenia międzynarodowe pokazują, że jest to technologia kosztowna, silnie uzależniona od dotacji publicznych, obarczona znacznym ryzykiem regulacyjnym i społecznym, a jej skuteczność w skali makro pozostaje niepewna. W praktyce projekty CCS często przesuwane są w czasie, redukowane lub wstrzymywane, nawet przez podmioty, które miały być jej światowymi liderami. W Europie w ostatnim czasie, ale tylko dzięki dużemu wsparciu rządowemu, zostały zrealizowane m.in. projekty Northern Lights w Norwegii oraz Ravenna CCS we Włoszech.

Szczególnie istotne jest to, że najwięksi gracze sektora energetycznego w Stanach Zjednoczonych Ameryki, w tym ExxonMobil, publicznie ograniczają swoje nakłady na technologie niskoemisyjne i CCS, wskazując na niepewną stopę zwrotu oraz wysokie koszty. Podważa to narrację, zgodnie z którą CCS miałaby być technologią dojrzałą i skalowalną, gotową do masowego wdrażania również w państwach takich jak Polska. Co warto też dodać, w USA wychwytywany CO2 jest wykorzystywany głównie do ponownego zatłaczania do złoża w ramach metody EOR (Enhanced Oil Recovery) przy złożach ropy naftowej oraz EGR (Enhanced Gas Recovery) przy złożach gazu ziemnego w celu podniesienia ciśnienia w złożach, a nie stricte do celów magazynowych związanych ze zmniejszeniem ilości CO2 w atmosferze.

Projektowane zmiany legislacyjne, a więc rozporządzenie ministra klimatu i środowiska zmieniające rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 września 2014 r. w sprawie obszarów, na których dopuszcza się lokalizowanie kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla, definiują miejsca sekwestracji CO2 w Polsce, co wynika z konieczności realizacji celów wynikających z Net-Zero Industry Act (NZIA). Brak realizacji celów wynikających z NZIA wymusi potrzebę zakupu uprawnień EU ETS.

W tym kontekście szczególne znaczenie ma projekt ECO2CEE, który był przedstawiany jako jeden z flagowych projektów CCS w Polsce i potencjalny filar realizacji zobowiązań UE. W przestrzeni publicznej oraz branżowej pojawiają się jednak sygnały, że Orlen SA rozważa lub planuje wycofanie się z jego realizacji. Jeżeli informacje te są prawdziwe, rodzi to fundamentalne pytania o realność całej strategii CCS w Polsce oraz o ryzyka przerzucania kosztów i odpowiedzialności na państwo i podatników.

Dodatkowo, według doniesień medialnych i branżowych, co najmniej kilkanaście dużych przedsiębiorstw europejskich wystąpiło przeciwko zapisom NZIA, wskazując, że obowiązki w zakresie zapewnienia zdolności sekwestracji CO2 od 2030 r. są nierealistyczne, kosztowne i nieproporcjonalne. To wszystko każe zadać pytanie, czy Polska nie zmierza w kierunku wdrażania polityki klimatycznej, która jest kwestionowana nawet przez tych, którzy mieli ją realizować.

W związku z powyższym kieruję następujące pytania:

1. Czy rząd RP nadal uznaje technologię CCS za jeden z filarów krajowej polityki klimatycznej mimo braku jej powszechnego, ekonomicznie opłacalnego zastosowania oraz rosnącej krytyki tej technologii na świecie?
2. Jak rząd ocenia realność wdrożenia CCS w Polsce w sytuacji, gdy kluczowe projekty pozostają na etapie koncepcyjnym, a część największych przedsiębiorstw energetycznych – w tym z USA – ogranicza swoje zaangażowanie w tego typu technologie?
3. Na jakim etapie znajduje się obecnie projekt ECO2CEE i jakie są aktualne deklaracje wszystkich jego kluczowych uczestników, w tym spółki Orlen SA, co do dalszego zaangażowania finansowego i organizacyjnego?
4. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada wiedzę o planach wycofania się Orlen SA z projektu ECO2CEE i czy takie informacje były przedmiotem analiz lub rozmów z zarządem spółki?
5. Jakie jest stanowisko rządu wobec NZIA, który de facto narzuca państwom członkowskim obowiązki w zakresie sekwestracji CO2 bez zagwarantowania adekwatnego finansowania oraz bez uwzględnienia zróżnicowanych warunków geologicznych i gospodarczych poszczególnych państw?
6. Czy Polska rozważa podjęcie działań na forum Unii Europejskiej w celu zakwestionowania lub renegocjacji zapisów NZIA, zwłaszcza w świetle sprzeciwu zgłaszanego przez liczne przedsiębiorstwa europejskie wobec tej regulacji?
7. NZIA nie przewiduje możliwości sekwestracji CO2 w Norwegii oraz Wielkiej Brytanii (państwach najbardziej zaawansowanych pod względem wdrażania technologii CCS). Jednocześnie pojawiają się sygnały, że do 2030 r. nie uda się spełnić wymogu zdolności sekwestracji na poziomie 50 mln ton. Czy Ministerstwu Klimatu i Środowiska są znane informacje, biorąc pod uwagę możliwy storage gap w Europie, dotyczące możliwości uwzględnienia jednak tych państw w procesie sekwestracji CO2?
8. Jak rząd zamierza zagwarantować bezpieczeństwo środowiskowe i społeczne lokalnych społeczności w przypadku lokalizacji miejsc sekwestracji CO2 na lądzie oraz kto poniesie odpowiedzialność za ewentualne szkody w długim horyzoncie czasowym?

Z poważaniem

Krzysztof Bosak
Wicemarszałek Sejmu RP