Interpelacja w sprawie specjalnych rozwiązań dla najemców lokali mieszkalnych w programie Mieszkanie Plus

Szanowny Panie Premierze,

wprowadzony przez rząd Prawa i Sprawiedliwości program „Mieszkanie Plus” miał być odpowiedzią na trudną sytuację rodzin, których dochód sytuował je w tzw. luce czynszowej. Na jego podstawie mogły ubiegać się o mieszkanie na preferencyjnych, dostosowanych do ich możliwości, czynszach. Lokatorom obiecano regulowany czynsz i jasne zasady jego naliczania, stabilizację i przewidywalność związaną z programem rządowym, a także zapowiadano możliwość „dojścia do własności” (DDW), czyli możliwość wykupu wynajmowanych mieszkań w adekwatnych do możliwości rodzin cenach.

Tymczasem lokatorzy byli miesiącami zwodzeni przez PFR Nieruchomości co do zamiaru zawarcia umów najmu z dojściem do własności oraz warunków i terminu zawarcia takich umów. Te problemy nadal nie zostały rozwiązane. Obecnie proponuje im się wykup, choć proponowane warunki odbiegają od tych, które były przedstawiane w publicznych założeniach programu.

W marcu 2023 roku Donald Tusk mówił: “"Mieszkanie Plus" był programem, który miał dawać ludziom nadzieję na tanie mieszkanie w niezłym standardzie, taka była obietnica. (...) Ci, którzy skorzystali z tego programu są jednak raczej jego ofiarami, a nie beneficjentami”. Obecnie jednak nie widać w działaniach rządu i instytucji państwowych (takich jak UOKiK) prób wsparcia rodzin, będących uczestnikami programu.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Aktywów Państwowych i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów monitoruje obecnie sytuację lokatorów programu „Mieszkanie Plus”, którzy podejmują próby rozwiązania umów o najem instytucjonalny i zdania lokalu?

2. Czy Ministerstwo Aktywów Państwowych i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów monitoruje działania PFR dotyczące przedstawianych najemcom umów wykupu w ramach tzw. ścieżki dojścia do własności?

3. Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Aktywów Państwowych i Kancelaria Prezesa Rady Ministrów w celu poprawy sytuacji osób, które skorzystały z programu „Mieszkanie Plus”? Czy prowadzone są jakiekolwiek prace legislacyjne odpowiadające na problemy zgłaszane przez najemców w programie „Mieszkanie Plus”?

Te pytania są o tyle istotne - zwłaszcza to dotyczące rozwiązań prawnych wzmacniających pozycję i poprawiających sytuację najemców, że bez wątpienia istniało i istnieje zobowiązanie (kontraktowe lub quasi-kontraktowe, wzmocnione obietnicami publicznymi) wobec mieszkańców wynajmujących programu „Mieszkanie Plus”. Nie wprowadzono żadnych mechanizmów ochrony najemców, nie otrzymali ani instytucji promesy, ani umowy administracyjnej na wzór instytucji niemieckich. W dodatku są oni także poszkodowanymi: przez wybór programu zrezygnowali z innych realnych alternatyw mieszkaniowych, nie doszło też do normalnego następstwa prawidłowego wykonania umowy przez PFR, którym byłoby nabycie mieszkania na określonych, korzystniejszych (zapowiadanych w komunikatach płynących ze strony państwa polskiego) warunkach.

W świetle tych faktów zasadnym jest przygotowanie przez rząd mechanizmu prawnego umożliwiającego przez osoby najemców programu „Mieszkanie Plus” uzyskanie jednorazowego odszkodowania z tytułu niewykonania przez podmiot realizujący program zobowiązania do umożliwienia nabycia własności tego lokalu na warunkach określonych w publicznych założeniach programu.

Odszkodowanie, o którym mowa, powinno odpowiadać wartości rynkowej lokalu mieszkalnego, którego dotyczyła umowa, przy spełnieniu dodatkowych warunków takich jak np. zamieszkiwanie lokalu nieprzerwanie przez określony czas przed dniem wejścia w życie ustawy.

Jest to potencjalne rozwiązanie i odpowiedź na problemy najemców - uczestników programu „Mieszkanie Plus”, umożliwiająca im uzyskanie rekompensaty za niewykorzystaną, obiecaną drogę dojścia do własności mieszkania, zwłaszcza, że art. 361 § 2 k.c. stanowi, że odszkodowanie obejmuje zarówno straty, jak i korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, jak miało miejsce w przypadku najemców uczestników programu Mieszkanie Plus.

Uprzejmie proszę zatem o odpowiedź na następujące pytanie:

Czy w przypadku sytuacji najemców uczestników programu Mieszkanie Plus rozważane jest ustawowe wprowadzenie mechanizmu umożliwiające dochodzenie przez najemców odszkodowań?

Z wyrazami szacunku

Daria Gosek-Popiołek