Interpelacja w sprawie przeciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych, skutków likwidacji izb wytrzeźwień oraz problemów kadrowych i organizacyjnych w funkcjonowaniu SOR-ów

Szanowna Pani Minister,

szpitalne oddziały ratunkowe są elementem systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i służą udzielaniu pomocy pacjentom w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że SOR jest miejscem udzielania pomocy w stanach nagłych, a nie substytutem podstawowej opieki zdrowotnej czy leczenia planowego. Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia obecnie w Polsce działa 251 SOR-ów, natomiast według danych GUS w 2024 r. w systemie PRM funkcjonowało 250 szpitalnych oddziałów ratunkowych.

Skala obciążenia systemu jest bardzo duża. Z danych GUS wynika, że w 2024 r. w szpitalnych oddziałach ratunkowych lub izbach przyjęć z doraźnej pomocy medycznej w trybie ambulatoryjnym skorzystało blisko 4,1 mln pacjentów, a w trybie stacjonarnym leczono ponad 2,3 mln osób. Jednocześnie zespoły ratownictwa medycznego udzieliły świadczeń zdrowotnych w miejscu zdarzenia prawie 3,2 mln osób.

Narastający problem dotyczy również kadr. Według danych GUS na koniec 2024 r. w zespołach ratownictwa medycznego pracowało 12,9 tys. osób, z czego najliczniejszą grupę stanowili ratownicy medyczni - 11,4 tys., podczas gdy lekarzy systemu było jedynie ponad 0,2 tys. Dane te pokazują, jak silnie system opiera się dziś na ratownikach medycznych i jak wrażliwy jest na braki kadrowe oraz przeciążenie personelu.

Problem niedoboru personelu medycznego ma charakter szerszy i systemowy. Według danych przedstawionych w 2024 r. na forum Zespołu Trójstronnego ds. Ochrony Zdrowia wskaźnik liczby lekarzy w Polsce wynosił 3,6 na 1000 mieszkańców. Z kolei profil zdrowotny Polski przygotowany przez OECD i Komisję Europejską wskazywał, że liczba lekarzy praktykujących w Polsce pozostaje poniżej średniej unijnej, a liczba pielęgniarek należy do najniższych w UE – 5,7 na 1000 mieszkańców wobec 8,5 średnio w UE.

Do przeciążenia SOR-ów przyczynia się także brak sprawnego systemu opieki nad osobami nietrzeźwymi oraz będącymi pod wpływem innych środków odurzających. Podczas sejmowej debaty dotyczącej stanu opieki nad osobami w stanie nietrzeźwości wskazano, że w Polsce funkcjonuje obecnie tylko 27 izb wytrzeźwień. W 2024 r. umieszczono w nich 118 674 osoby, a kolejne 58 tys. osób nietrzeźwych trafiło do policyjnych pomieszczeń dla osób zatrzymanych. W praktyce oznacza to, że w wielu miejscach ciężar opieki nad osobami pod wpływem alkoholu lub innych substancji przejmują Policja, izby przyjęć i SOR-y.

Z dostępnych analiz wynika również, że agresja wobec personelu medycznego szczególnie często dotyczy właśnie ratownictwa medycznego i SOR-ów. W opracowaniu dotyczącym agresji w ochronie zdrowia wskazano, że 91,34% badanych uznało ratowników medycznych za grupę najbardziej narażoną na agresję, a według respondentów do agresji najczęściej dochodzi właśnie na SOR-ach - tak odpowiedziało 42,52% badanych.

W praktyce oznacza to, że personel SOR-ów pracuje pod presją ogromnej liczby pacjentów, w warunkach braków kadrowych, przy wysokim ryzyku agresji i narastającym wypaleniu zawodowym. Dodatkowo do szpitali docierają sygnały, że z uwagi na trudności w pozyskaniu lekarzy i całych zespołów medycznych do obsługi SOR-ów, część podmiotów leczniczych zmuszona jest korzystać z usług zewnętrznych firm kontraktujących personel, co zwiększa koszty funkcjonowania oddziałów i potwierdza skalę kryzysu organizacyjnego.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie działania systemowe podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu realnego odciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych w Polsce?

2. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi analizy dotyczące wpływu likwidacji izb wytrzeźwień na wzrost obciążenia SOR-ów, izb przyjęć oraz zespołów ratownictwa medycznego? Jeśli tak, proszę o ich przedstawienie.

3. Czy resort planuje przygotowanie rozwiązań legislacyjnych lub organizacyjnych, które przywrócą skuteczny system opieki nad osobami nietrzeźwymi lub będącymi pod wpływem innych środków odurzających, tak aby osoby te nie dezorganizowały pracy SOR-ów?

4. Jakie działania są podejmowane w celu poprawy bezpieczeństwa personelu medycznego na SOR-ach, w szczególności wobec rosnącej liczby przypadków agresji ze strony pacjentów znajdujących się pod wpływem alkoholu lub substancji psychoaktywnych?

5. Jakie konkretne działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu lekarzy, ratowników medycznych, pielęgniarek i pozostałego personelu pracującego w szpitalnych oddziałach ratunkowych?

6. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada dane dotyczące braków kadrowych w obsadzie SOR-ów, w tym liczby wakatów oraz problemów z zabezpieczeniem dyżurów lekarskich i ratowniczych? Jeśli tak, proszę o ich udostępnienie.

7. Czy resort monitoruje zjawisko powierzania obsługi dyżurów i funkcjonowania SOR-ów zewnętrznym firmom dostarczającym personel medyczny? Jeśli tak, jaka jest skala tego zjawiska i jakie są jego konsekwencje finansowe oraz organizacyjne dla systemu ochrony zdrowia?

8. Czy planowane są zmiany w finansowaniu SOR-ów, które uwzględnią rzeczywiste obciążenie pracą, koszty zabezpieczenia kadrowego, koszty ochrony oraz obsługi pacjentów agresywnych i nietrzeźwych?

9. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa wdrożenie odrębnych standardów postępowania wobec pacjentów nietrzeźwych i agresywnych trafiających do SOR-ów, tak aby nie blokowali oni pomocy dla pacjentów w stanach rzeczywistego zagrożenia życia i zdrowia?