Interpelacja w sprawie masowych kontroli prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczących zwrotu zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich

Szanowna Pani Minister,

na początku bieżącego roku dotarły do mnie informacje wskazujące, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nowo rozpoczyna szeroko zakrojone kontrole wśród kobiet prowadzących działalność gospodarczą lub pozostających w zatrudnieniu, które w przeszłości pobierały zasiłki chorobowe w okresie ciąży oraz zasiłki macierzyńskie po urodzeniu dziecka.

Z przekazywanych mi relacji wynika, że ZUS wszczyna postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych wiele lat temu – w niektórych przypadkach nawet kilkanaście lat wstecz – wraz z odsetkami, które stanowią dla zakładu zysk. W praktyce oznacza to powstanie bardzo wysokich zobowiązań finansowych po stronie kobiet, które korzystały z przysługujących im świadczeń w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy oraz decyzje samego organu rentowego.

W latach 2019-2022 schemat działania urzędników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był taki sam w całym kraju. ZUS wszczynał postępowania z odgórną intencją konieczności zwrotu świadczeń, powołując się na rzekomo fikcyjną działalność gospodarczą prowadzoną przez kobiety lub fikcyjne zatrudnienie w przypadku kobiet będących pracownikami. W sytuacji gdy nie udawało się wykazać fikcyjności prowadzonej działalności lub zatrudnienia, organ rentowy kwestionował wysokość podstawy wymiaru składek i obniżał ją do poziomu minimalnego, nakazując jednocześnie zwrot wcześniej wypłaconych świadczeń.

Szczególne zaniepokojenie budzi fakt, że obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołuje się na nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r., sugerując, iż w świetle nowych przepisów możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń bez ograniczenia czasowego, a roszczenia o zwrot takich świadczeń nie ulegają przedawnieniu. Taka interpretacja oznaczałaby w praktyce, że ZUS uzurpuje sobie prawo do żądania zwrotu uprzednio przyznanych i wypłaconych świadczeń bez żadnych ograniczeń czasowych, nawet wiele lat po ich wypłacie. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia zasad pewności prawa, zaufania obywatela do państwa oraz stabilności systemu ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

1. Ile postępowań w przedmiocie zwrotu zasiłków chorobowych wypłaconych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich wszczął Zakład Ubezpieczeń Społecznych w latach 2023–2025? Proszę o przedstawienie danych z podziałem na: postępowania pozostające w toku, postępowania zakończone umorzeniem lub rozstrzygnięciem korzystnym dla kobiet, postępowania zakończone wydaniem decyzji nakazującej zwrot świadczeń.
2. Jakiej łącznej kwoty świadczeń oraz odsetek dotyczą decyzje o zwrocie wydane w latach 2023–2025 w sprawach dotyczących zasiłków chorobowych w okresie ciąży oraz zasiłków macierzyńskich?
3. Jaki był najdłuższy okres pomiędzy wypłatą świadczenia a wszczęciem przez ZUS postępowania w sprawie jego zwrotu w latach 2023–2025?
4. Czy Pani Minister podziela interpretację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którą – w świetle nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 2021 r. – możliwe jest dochodzenie zwrotu świadczeń z ubezpieczeń społecznych bez jakiegokolwiek ograniczenia czasowego?
5. Czy Pani Minister zgadza się ze stanowiskiem, że roszczenia o zwrot świadczeń z ubezpieczeń społecznych – w szczególności zasiłków chorobowych i macierzyńskich – nie ulegają przedawnieniu?

Z wyrazami szacunku

Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP