Interpelacja w sprawie potrzeby uwzględnienia macierzyństwa wielodzietnego kobiet aktywnych zawodowo w systemie emerytalnym

Szanowna Pani Minister,

polski system emerytalny przewiduje obecnie możliwość przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego („Mama 4+”) osobom, które urodziły i wychowały co najmniej czworo dzieci, a które z uwagi na brak lub niewystarczający staż pracy nie wypracowały prawa do minimalnej emerytury.

Jednocześnie system ten nie przewiduje żadnych analogicznych rozwiązań dla kobiet, które przez wiele lat pozostawały aktywne zawodowo, odprowadzały składki na ubezpieczenia społeczne i jednocześnie wychowały wielodzietną rodzinę.

W praktyce oznacza to, że kobiety, które:

- urodziły i wychowały co najmniej czworo dzieci,
- przez 30–40 lat pracowały zawodowo,
- łączyły obowiązki rodzinne z aktywnością na rynku pracy,
- współtworzyły system ubezpieczeń społecznych,
- nie są objęte żadnym systemowym mechanizmem uwzględniającym ich macierzyństwo przy ustalaniu wysokości emerytury, o ile ich świadczenie przekracza poziom minimalnej emerytury.

Taki stan rzeczy rodzi uzasadnione poczucie niesprawiedliwości społecznej. Kobiety te poniosły bowiem realne koszty macierzyństwa – zdrowotne, zawodowe i ekonomiczne – a jednocześnie nie otrzymują żadnego uznania systemowego za fakt wychowania wielodzietnej rodziny, mimo długoletniej aktywności zawodowej.

Należy podkreślić, że znaczna część tej grupy kobiet rodziła i wychowywała dzieci w latach 70., 80. i 90., w okresie, gdy polityka państwa wobec rodzin była dalece niewystarczająca, a łączenie pracy zawodowej z macierzyństwem odbywało się bez realnego wsparcia instytucjonalnego.

W kontekście deklarowania przez Panią Minister polityki:

- wzmacniania praw pracowniczych,
- równości kobiet i mężczyzn,
- doceniania pracy opiekuńczej,
- budowania sprawiedliwego systemu zabezpieczenia społecznego

brak rozwiązań adresowanych do matek wielodzietnych aktywnych zawodowo stanowi istotną lukę wymagającą analizy i debaty.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi lub planuje prowadzić analizy dotyczące sytuacji emerytalnej kobiet, które urodziły i wychowały co najmniej czworo dzieci oraz jednocześnie przez wiele lat pozostawały aktywne zawodowo?

2. Czy rozważane jest wprowadzenie rozwiązań systemowych, które w sposób trwały i sprawiedliwy uwzględniałyby macierzyństwo wielodzietne kobiet posiadających długi staż pracy, w szczególności poprzez:

- doliczenie dodatkowych okresów składkowych lub nieskładkowych,
- zwiększenie kapitału emerytalnego,

lub wprowadzenie stałego dodatku emerytalnego dla tej grupy świadczeniobiorców?

3. Czy ministerstwo podziela ocenę, że obecny stan prawny może prowadzić do nierównego traktowania kobiet, które łączyły wieloletnią pracę zawodową z wychowaniem wielodzietnej rodziny, wobec tych, które – z różnych przyczyn – nie wypracowały kapitału emerytalnego?

4. Czy w ramach planowanych reform systemu emerytalnego i polityki rodzinnej przewidywane jest rozszerzenie instrumentów wsparcia o rozwiązania dedykowane matkom wielodzietnym aktywnym zawodowo?

Uzasadnienie

Uwzględnienie tej grupy kobiet w systemie emerytalnym odpowiada zasadom sprawiedliwości społecznej, równości oraz uznania zarówno pracy zawodowej, jak i pracy opiekuńczej. Stanowi również istotny element budowania zaufania obywateli do państwa i długofalowej polityki demograficznej.