Interpelacja w sprawie potrzeby wprowadzenia systemowych rozwiązań dotyczących zarządzania populacją kormorana czarnego (Phalacrocorax carbo) oraz ograniczenia jego wpływu na zasoby ichtiofauny i gospodarkę rybacko-wędkarską

Szanowna Pani Minister!

Do mojego biura poselskiego w ostatnim czasie wielokrotnie zgłaszali się wędkarze oraz użytkownicy rybaccy, wskazując na narastającą presję żerową kormorana na ichtiofaunę w wodach śródlądowych. Zgłaszający podnoszą, że problem ma charakter ogólnopolski, a jego skutki widoczne są zarówno w jeziorach i zbiornikach zaporowych, jak i na odcinkach rzek oraz w gospodarstwach rybackich, wpływając na stan rybostanu, efektywność zarybień, a także na atrakcyjność wędkarską i lokalną turystykę.

Zjawisko to znajduje potwierdzenie w dostępnych opracowaniach i komunikatach naukowych. Przykładowo:

• według wyliczeń pracowników Instytutu Rybactwa Śródlądowego, kormorany żerujące na jeziorach północno-wschodniej Polski zjadają łącznie rocznie blisko 1,2 tys. ton ryb, co ma być wielkością porównywalną z odłowami rybackimi na tym obszarze i stanowi istotną część presji wszystkich zwierząt rybożernych,
• w odniesieniu do Zbiornika Włocławskiego wskazywano, że biomasa ryb konsumowanych przez kormorany wynosiła średnio 372,8 t rocznie, a same straty rybackie w jednym z analizowanych lat oszacowano na 980 tys. zł,
• w innym opracowaniu wskazywano, że na Zbiorniku Jeziorsko zjadanie ryb przez kormorany mogło sięgać 260 t rocznie, a na Zbiorniku Włocławskim w określonym roku szacowano poziom rzędu ok. 397 t,
• w kontekście gospodarki stawowej podkreślano, że na wybranych stawach (na przykładzie dwóch grup rybackich) kormorany miały zjadać 65 t ryb, generując stratę rzędu ok. 1,6 mln zł.

Równolegle w przestrzeni publicznej przytaczane są szacunki resortowe dotyczące kosztów ekonomicznych. Z przekazów medialnych opartych o informacje PAP wynika, iż straty powodowane w Polsce przez kormorany szacowano na 80-200 mln zł rocznie (uwzględniając szkody bezpośrednie i pośrednie).

Kormoran (Phalacrocorax carbo) jest w Polsce gatunkiem objętym ochroną częściową (załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt), co implikuje obowiązywanie zakazów w szczególności w zakresie umyślnego zabijania, a także – w określonych przypadkach – płoszenia lub niepokojenia.

Jednocześnie rozporządzenie przewiduje specyficzne rozwiązania odnoszące się do miejsc żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących w obrębach hodowlanych, co pokazuje, że prawodawca dostrzega konflikt pomiędzy ochroną gatunkową a potrzebami gospodarki rybackiej, jednak w praktyce mechanizmy te bywają oceniane jako niewystarczające lub nieadekwatne do lokalnej skali presji.

W praktyce ograniczanie liczebności (w tym odstrzał redukcyjny) odbywa się zasadniczo w drodze derogacji (odstępstw) udzielanych decyzjami organów ochrony środowiska, co wiąże się z oceną braku rozwiązań alternatywnych oraz przesłankami z ustawy o ochronie przyrody (m.in. art. 52 oraz tryb zezwoleń/odstępstw – art. 56 i art. 56a).

Z perspektywy zgłaszających problem (wędkarzy i użytkowników rybackich) szczególne kontrowersje budzą: rozproszenie praktyki decyzyjnej, zróżnicowanie kryteriów między regionami, długotrwałość postępowań oraz brak jednolitych, transparentnych standardów opartych o aktualne dane monitoringowe (ratio legis: równoważenie ochrony gatunku i ochrony zasobów ryb, bonum commune wód publicznych).

W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska identyfikuje problem nadmiernej presji żerowej kormorana na zasoby ryb w polskich wodach jako zjawisko o skali ogólnokrajowej? Jeżeli tak – na podstawie jakich danych (monitoring populacji, dane o ichtiofaunie, analizy szkód)?
2. Czy ministerstwo prowadzi lub zleciło aktualne (ostatnie 3 lata) analizy dotyczące:
• przeciętnego poboru pokarmu przez kormorana w warunkach polskich (kg/dobę lub t/rok),
• wpływu na kluczowe gatunki ryb (w tym ryby drapieżne i cenne gospodarczo),
• wpływu na efektywność zarybień i gospodarkę wędkarską?
3. Na jakim etapie znajdują się ewentualne prace (koncepcyjne, legislacyjne lub międzyresortowe) nad zmianą przepisów dotyczących możliwości ograniczania liczebności kormorana – w szczególności rozporządzenia w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt oraz przepisów wykonawczych/wytycznych w zakresie derogacji?
4. Czy rozważane jest opracowanie i wdrożenie krajowej strategii zarządzania populacją kormorana (na wzór planów zarządzania konfliktami człowiek - dzikie zwierzęta), obejmującej:
• ujednolicone kryteria udzielania derogacji (w tym przesłanki „braku rozwiązań alternatywnych”),
• regionalne limity/kwoty redukcji oparte o monitoring,
• katalog rekomendowanych metod nieletalnych (płoszenie, zabezpieczenia, zmiany w gospodarowaniu),
• ocenę skuteczności i proporcjonalności działań?
5. Czy ministerstwo planuje ujednolicenie praktyki organów terenowych (RDOŚ) poprzez wydanie wiążących wytycznych lub rekomendacji co do:
• minimalnego standardu dowodowego (np. dokumentowanie szkód, protokoły, monitoring),
• terminów i sprawności postępowań,
• sposobu weryfikacji alternatyw dla odstrzału?
6. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia bardziej „systemowego” trybu działań w obszarach szczególnie dotkniętych presją kormorana (np. określone zlewnie, zbiorniki zaporowe, duże kompleksy jeziorne), tak aby nie opierać się wyłącznie na incydentalnych i punktowych derogacjach?
7. Jak ministerstwo odnosi się do danych wskazujących na wymierne straty ekonomiczne (w tym szacowane w przestrzeni publicznej na 80-200 mln zł rocznie) i czy przewiduje mechanizmy wsparcia lub kompensacji dla podmiotów ponoszących szkody (akwakultura, użytkownicy rybaccy, gospodarka wędkarska), przy jednoczesnym zachowaniu standardów ochrony przyrody?
8. Czy ministerstwo prowadzi dialog z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz środowiskami interesariuszy (PZW, użytkownicy rybaccy, samorządy), aby wypracować spójne rozwiązania ograniczające konflikt na styku ochrony gatunkowej i gospodarki rybacko-wędkarskiej?
9. Czy w ocenie ministerstwa obecne brzmienie przepisów (w tym kwalifikacja kormorana jako gatunku objętego ochroną częściową oraz zakres zakazów/odstępstw) zapewnia adekwatną równowagę pomiędzy ochroną gatunku a ochroną ichtiofauny i interesem publicznym związanym z racjonalnym użytkowaniem wód?
10. Jakie działania (konkretne instrumenty, harmonogram, odpowiedzialne jednostki) ministerstwo zamierza podjąć w 2026 r. w celu rozpoznania problemu i ewentualnej modyfikacji praktyki lub przepisów, tak aby zapewnić przewidywalność i skuteczność narzędzi zarządczych?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP