Interpelacja w sprawie przekształcenia w zadania własne j.s.t. zadań zleconych z zakresu administracji rządowej mających charakter zadań stałych

Szanowny Panie Ministrze,

problematyka finansowania zadań zleconych była przedmiotem kontroli Najwyższej Izby Kontroli nr P/16/009 pt. „Dotowanie zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych ustawami”.

Przedstawione wówczas Radzie Ministrów wnioski nie zostały zrealizowane, choć Najwyższa Izba Kontroli już wówczas postulowała rozważenie rozwiązania polegającego na przekształceniu w zadania własne j.s.t. zadań zleconych z zakresu administracji rządowej mających charakter zadań stałych.

W informacji o wynikach kontroli z września 2017 roku Najwyższa Izba Kontroli wykazała szereg argumentów przemawiających za tego typu rozwiązaniem, np.:

1) w większości przypadków j.s.t. wykonują zadania własne i zadania zlecone przy wykorzystaniu tych samych zasobów (wymienność pracowników w czasie nieobecności, dzielenie etatów pomiędzy zadania własne i zlecone, dofinansowanie wydatków na zadania zlecone ze środków własnych) i zgodnie z tymi samymi zasadami (takie same godziny przyjęć, ujednolicenie poziomu wynagrodzeń dla pracowników zatrudnionych na równorzędnych stanowiskach);

2) przejmując zadania od administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego mogą w bardziej elastyczny sposób gospodarować środkami; nie istnieje wtedy konieczność rozliczania się z dotacji, a j.s.t. są bardziej zmotywowane do poszukiwania tańszych rozwiązań w realizacji tych zadań, ponadto j.s.t., otrzymując wyższy udział w dochodach podatkowych, są również bardziej zmotywowane do podejmowania działań służących zwiększaniu wpływów podatkowych (obecnie j.s.t. nie mają wpływu na wysokość otrzymywanej dotacji, a jednocześnie nie mogą zaprzestać wykonywania zadań zleconych ani przekazać ich innym jednostkom);

3) przekształcenie zadań zleconych w zadania własne pozwala rozwiązać problem polegający na konflikcie interesów pomiędzy ministrem finansów, podejmującym działania na rzecz zachowania kontroli wydatków budżetu państwa i ograniczenia deficytu, a jednostkami samorządu terytorialnego, zainteresowanymi zachowaniem samodzielności odnośnie do doboru środków i metod realizacji zadań publicznych i ustalania poziomu wynagrodzeń;

4) środki własne j.s.t. powinny służyć finansowaniu zadań własnych, dzięki czemu system finansowania zadań publicznych jest bardziej przejrzysty;

5) w budżecie państwa zostałyby ograniczone wydatki związane z planowaniem, wykonywaniem i rozliczaniem dotacji celowych na większość zadań zleconych j.s.t., korzyścią dla j.s.t. z przekształcenia zadań zleconych w zadania własne byłoby zmniejszenie kosztów administracyjnych związanych z koniecznością planowania i rozliczania dotacji oraz z prowadzeniem podwójnej ewidencji i sprawozdawczości;

6) jednostki samorządu terytorialnego w istocie traktują zadania zlecone tak jakby to były ich zadania własne, gdyż są to zadania wykonywane przede wszystkim na rzecz mieszkańców;

7) mieszkańcy na ogół nie odróżniają zadań zleconych od zadań własnych i nie różnicują oceny funkcjonowania j.s.t. ze względu na status zadania; z tego powodu władzom samorządowym w równym stopniu zależy na zapewnieniu wysokiego standardu obsługi zarówno zadań zleconych, jak i zadań własnych, niezależnie od wielkości otrzymywanej dotacji.

Niewykonanie wniosków NIK zawartych w informacji o wynikach kontroli, znak: NrP/16/009, pt. „Dotowanie zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych ustawami” oraz wystąpieniu pokontrolnym nr KBF.430.002.2017 sprawiło, że Najwyższa Izba Kontroli przy kolejnej kontroli – tym razem za numerem P/23/049 pt. „Prawidłowość zapewnienia jednostkom samorządu terytorialnego finansowania zadań publicznych, zarówno w informacji o wynikach kontroli, jak i w wystąpieniu pokontrolnym, znak: LBI.410.13.1.2023, z dnia 6 lutego 2024 r. skierowanym do ministra finansów na jego stronach 44 i 45 – kolejny raz zwróciła uwagę na konieczność rozważenia propozycji przekształcenia w zadania własne zadań zleconych ustawami z zakresu administracji rządowej mających charakter stały.

Zgłoszone przez NIK uwagi nie zostały wykorzystane podczas prac legislacyjnych nad rządowym projektem ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z dnia 4 września 2024 r. (druk sejmowy nr 622).

Pani Hanna Majszczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów, podczas V Europejskiego Forum Samorządowego, które odbyło się w Poznaniu w dniu 13 października 2025 r., podczas debaty pt. „Dochody samorządów po reformie – ewolucja nowego systemu finansowego” wskazała, że rozwiązania przyjęte w reformującej system finansów publicznych ustawie z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (poz. 1572), która weszła w życie z dniem 25 października 2024 r., w większości miały charakter przejściowy i że funkcjonowanie zaproponowanych rozwiązań mających wpływ na stan finansów lokalnych zostanie ocenione w 2026 r., i to wówczas zostaną zaproponowane nowe rozwiązania prawne.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy Pan Minister dostrzega konieczność przekształcenia w zadania własne j.s.t. zadań zleconych z zakresu administracji rządowej mających charakter zadań stałych i czy w Ministerstwie Finansów są prowadzone prace w tym kierunku?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura