Interpelacja w sprawie umieszczania dzieci powyżej 15 lat w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców

Szanowny Panie Ministrze,

polityka migracyjna jest skomplikowanym systemem naczyń połączonych. Jednak musi być tworzona w otwartym dialogu i opierać się na poszanowaniu wspólnych zasad. Niestety aktualne podejście rządu do migracji często pozbawione jest humanitaryzmu. Przykładem takiej sytuacji jest możliwość umieszczania w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców małoletnich bez opieki od 15. roku życia.

Europejski Trybunał Praw Człowieka konsekwentnie uznaje detencję dzieci w kontekście migracyjnym za środek absolutnie wyjątkowy, a długotrwałe pozbawienie wolności dzieci – za sprzeczne z konwencją (patrz: wyrok w sprawie K.G. i S.G. przeciwko Polsce z dn. 27 listopada 2025 r.). Zgodnie z obowiązującymi wcześniej przepisami małoletni poniżej 15. roku życia trafiali do placówek opiekuńczych. Starsi, którzy wyrażali wolę ubiegania się o ochronę międzynarodową, również powinni byli tam trafiać. W praktyce Straż Graniczna czasami ignorowała takie deklaracje, uruchamiała procedurę powrotową i kierowała do ośrodka dla cudzoziemców. Małoletni mogą bowiem złożyć wniosek o ochronę wyłącznie za pośrednictwem kuratora, a jego przydzielenie trwa co najmniej kilka dni, czasem dłużej. Teraz jednak każdy cudzoziemiec powyżej 15. roku życia, niezależnie od deklaracji, trafia do SOC, nie do placówki opiekuńczej.

To zmiana zdecydowanie na gorsze, która nie została zatrzymana ani należycie przedyskutowana na etapie prac parlamentarnych, ani w konsultacjach z organizacjami pozarządowymi. Jako tzw. wrzutka została dodana do procedowanej w zeszłym roku nowelizacji ustawy o cudzoziemcach na etapie pracy w komisjach sejmowych. Sama nowelizacja dotyczyła przede wszystkim digitalizacji procesu wnioskowania o pobyt stały lub czasowy i w tym zakresie była raczej pozytywnie oceniana przez organizacje pozarządowe. Nie było więc związku między nimi a kwestią małoletnich bez opieki. Wrzutka, która zniosła zakaz umieszczania w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców małoletnich bez opieki, będących w procedurze uchodźczej, została dodana nagle i określona przez byłego wiceministra Duszczyka jako czysto „informacyjna“.

W praktyce ta wprowadzona tylnymi drzwiami, obowiązująca już dziś, zmiana ograniczyła prawa dziecka i już dziś odbija się na życiu młodych osób szukających w Polsce ochrony międzynarodowej. Dzieci powyżej 15. roku życia są umieszczane w celach z dorosłymi, często dużo starszymi, których zwyczajnie się boją. Dodatkowo należy pamiętać w tym kontekście o niedoskonałościach metod szacowania wieku, które powodują, że do SOC mogą trafiać nawet osoby poniżej 15. roku życia. Wprowadzone rozwiązania skrytykowali już rzecznik praw obywatelskich oraz rzeczniczka praw dziecka.

W związku z powyższym zwracam się do ministerstwa z następującymi pytaniami:

1. Dlaczego te przepisy zostały wprowadzone do ustawy jako wrzutka, bez konsultacji z organizacjami pozarządowymi i bez debaty sejmowej odpowiadającej randze zmian?
2 Jakie jest uzasadnienie takich przepisów?
3. Jakie działania ministerstwo podejmuje w celu zapewnienia bezpieczeństwa małoletnich powyżej 15. roku życia w SOC?
4. Jakie działania ministerstwo podejmuje, aby uniknąć umieszczenia w SOC dzieci poniżej 15. roku życia?
5. Czy w związku ze sposobem wprowadzenia zmian i licznymi zastrzeżeniami, w tym RPO i RPD, jest planowane wycofanie nowych przepisów?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski