Interpelacja w sprawie wyłączenia nauczycieli - wcześniejszych emerytów z Karty Nauczyciela - z prawa do rekompensaty za pracę w szczególnym charakterze oraz informacji o stanie prac nad zmianami systemowymi

Szanowna Pani Ministro,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie sytuacji grupy nauczycieli urodzonych w latach 1954-1959 (oraz innych osób z analogicznym statusem), którzy skorzystali z wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów Karty Nauczyciela (w praktyce – przechodząc na emeryturę przed ukończeniem 60. roku życia), a następnie zostali pozbawieni możliwości uzyskania tzw. rekompensaty przewidzianej w ustawie o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przysługuje osobie, która przed 1 stycznia 2009 r. wykonywała pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat – a więc m.in. nauczycielom, których praca była kwalifikowana jako praca w szczególnym charakterze. Jednocześnie praktyka organu rentowego, oparta o przepisy wyłączające, powoduje, że nauczyciele, którzy nabyli prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie Karty Nauczyciela (np. art. 88), są wyłączani z prawa do rekompensaty, mimo że często przepracowali w oświacie ponad 30 lat, w tym wymagane minimum 15 lat „przy tablicy”.

W ocenie wielu zainteresowanych prowadzi to do nierównego traktowania nauczycieli o porównywalnym stażu i charakterze pracy – zwłaszcza w zestawieniu z osobami, które przechodziły na emeryturę w innym trybie i mogą ubiegać się o rekompensatę mimo krótszego okresu pracy nauczycielskiej. Problem stał się masowy i jest przedmiotem sporów sądowych oraz licznych, często sprzecznych porad publikowanych w Internecie.

Dodatkowo w debacie publicznej powraca wątek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, który – według informacji publikowanych m.in. przez Rzecznika Praw Obywatelskich – nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a jednocześnie miał dotyczyć standardów konstytucyjnych w obszarze świadczeń emerytalnych i skutków wcześniejszego pobierania świadczeń.

W przestrzeni publicznej pojawiają się przekazy, jakoby orzeczenie to miało automatycznie rozwiązywać również problem rekompensaty nauczycieli – co wymaga jednoznacznego sprostowania lub potwierdzenia przez właściwy organ.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaka jest aktualna wykładnia MRPiPS w sprawie prawa do rekompensaty (art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych) dla nauczycieli, którzy przeszli na wcześniejszą emeryturę na podstawie Karty Nauczyciela (w szczególności art. 88)?

2. Czy ministerstwo potwierdza, że obowiązujące przepisy oraz praktyka ZUS wyłączają tę grupę nauczycieli z prawa do rekompensaty – nawet w przypadku udokumentowania co najmniej 15 lat pracy w szczególnym charakterze przed 1 stycznia 2009 r.?

3. Ile osób (szacunkowo – z podziałem na roczniki, w szczególności 1954-1959) może być dotkniętych tym problemem oraz jaka byłaby szacunkowa skutkowość finansowa ewentualnego przyznania im prawa do rekompensaty (w ujęciu rocznym i wieloletnim)?

4. Czy MRPiPS analizowało problem z perspektywy zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji RP) – w kontekście różnego traktowania nauczycieli o podobnym przebiegu zatrudnienia, lecz innym trybie przejścia na emeryturę?

5. Czy w MRPiPS są prowadzone lub planowane prace legislacyjne nad zmianą art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych w taki sposób, aby nauczyciele – wcześniejsi emeryci z Karty Nauczyciela – nie byli automatycznie wyłączeni z prawa do rekompensaty, jeśli spełniają warunek 15 lat pracy w szczególnym charakterze?

6. Czy MRPiPS rozważa wprowadzenie szczególnego trybu weryfikacji (np. w drodze uzupełniającej procedury dowodowej w ZUS) dla tej grupy, tak aby ograniczyć liczbę sporów sądowych i zapewnić jednolitą praktykę orzeczniczą?

7. Czy ministerstwo może jednoznacznie wskazać, czy i w jakim zakresie wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, pozostaje w związku z problemem prawa nauczycieli do rekompensaty, czy też dotyczy odrębnego mechanizmu obliczania świadczeń?

8. Jaki jest aktualny stan prac rządowych w zakresie systemowego rozwiązania problemów wynikających z wyroku TK SK 140/20, w tym kwestii publikacji oraz ewentualnej ustawy wykonującej standard konstytucyjny wskazywany w wystąpieniach RPO?

9. Czy MRPiPS planuje wydanie komunikatu lub wytycznych informacyjnych dla obywateli (w tym nauczycieli emerytów), aby przeciąć falę wprowadzających w błąd porad („pseudo-porad prawnych”) i wskazać realne, zgodne z prawem ścieżki dochodzenia roszczeń?

Z poważaniem

Posłanka na Sejm RP
Iwona Maria Kozłowska