Interpelacja w sprawie łączenia funkcji prezesa ZUS z zasiadaniem w radzie nadzorczej spółki prawa handlowego na przykładzie prezesa ZUS

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego wpłynęła prośba o podjęcie interwencji w sprawie zasiadania przez prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych w radzie nadzorczej spółki prawa handlowego, która jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i tym samym pozostaje w relacji publicznoprawnej z ZUS.

Opisany stan faktyczny rodzi poważne wątpliwości natury prawnej, etycznej oraz wizerunkowej. Trudno bowiem pominąć oczywisty potencjalny konflikt interesów, jaki powstaje w sytuacji, gdy osoba stojąca na czele instytucji odpowiedzialnej za egzekwowanie składek i nadzór nad prawidłowością rozliczeń podmiotów gospodarczych jednocześnie uczestniczy w organie nadzorczym jednego z takich podmiotów.

Z przekazanych informacji wynika, że zarówno ZUS, jak i kierowane przez Panią ministerstwo prezentują stanowisko, iż wskazana sytuacja nie narusza obowiązujących przepisów prawa ani standardów etycznych. Stanowisko to budzi jednak poważne wątpliwości.

Na funkcjonowanie ZUS składa się wysiłek milionów pracowników i przedsiębiorców, którzy terminowo opłacają składki, a decyzje tej instytucji bezpośrednio wpływają na sytuację bytową ogromnej części społeczeństwa – emerytów, rencistów, osób przebywających na zwolnieniach lekarskich czy przedsiębiorców. Osoba pełniąca funkcję prezesa ZUS powinna być w pełni skoncentrowana na wykonywaniu swoich obowiązków, z zachowaniem najwyższych standardów bezstronności, przejrzystości i powściągliwości w podejmowaniu dodatkowych aktywności zarobkowych. Trudno bowiem zaakceptować sytuację, w której tak odpowiedzialna funkcja może być – choćby w odbiorze społecznym – traktowana jako jedno z wielu źródeł dochodu.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w pełni podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że zasiadanie przez prezesa ZUS w radzie nadzorczej spółki prawa handlowego podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych nie stanowi naruszenia przepisów prawa powszechnie obowiązującego?
2. Czy – w ocenie ministerstwa – opisany stan faktyczny nie narusza regulaminów wewnętrznych, zasad ładu korporacyjnego ani kodeksów etyki obowiązujących w ZUS?
3. Czy ministerstwo przeprowadziło własną, niezależną analizę prawną i etyczną tej sytuacji, czy też opiera się wyłącznie na stanowisku przedstawionym przez ZUS?
4. Czy w ocenie ministerstwa nie zachodzi tu oczywisty konflikt interesów, polegający na łączeniu funkcji organu nadzorującego system ubezpieczeń społecznych z funkcją w organie nadzorczym podmiotu podlegającego temu systemowi?
5. Czy prezes ZUS wykonuje obowiązki członka rady nadzorczej spółki prawa handlowego w godzinach pracy przewidzianych dla funkcji prezesa ZUS, czy też „po godzinach“? Jeżeli „po godzinach“ – to czy oznacza to, że funkcję prezesa ZUS również można pełnić w sposób nie w pełni absorbujący czasowo, niejako równolegle z innymi aktywnościami zarobkowymi?
6. Jak ministerstwo odnosi się do zarzutu, że taka praktyka podważa zaufanie obywateli do bezstronności i niezależności ZUS, a w konsekwencji rzutuje negatywnie na wizerunek zarówno samego ZUS, jak i ministerstwa oraz całego państwa?
7. Czy ministerstwo zamierza podjąć jakiekolwiek działania w celu wyjaśnienia tej sprawy lub zmiany obowiązujących regulacji, tak aby jednoznacznie wykluczyć możliwość powstawania podobnych sytuacji w przyszłości?
8. Jakie mechanizmy zapobiegające konfliktom interesów w odniesieniu do osób zajmujących najwyższe stanowiska w instytucjach publicznych nadzorowanych przez ministerstwo obecnie obowiązują i czy – w świetle tej sprawy – ministerstwo planuje ich zaostrzenie lub doprecyzowanie?
9. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie jednoznacznego zakazu łączenia funkcji kierowniczych w kluczowych instytucjach publicznych z zasiadaniem w organach spółek prawa handlowego podlegających nadzorowi lub właściwości tych instytucji?