Interpelacja w sprawie projektu nowelizacji ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw

Szanowny Panie Ministrze,

z informacji przedstawianych w przestrzeni publicznej wynika, że ministerstwo, którym Pan kieruje, pracuje nad kolejną nowelizacją ustawy – Ordynacja podatkowa, która przewiduje szereg istotnych modyfikacji przepisów proceduralnych prawa podatkowego. Wśród nich znajdują się zmiany dotyczące zasad przedawnienia zobowiązań podatkowych, w tym ograniczenie możliwości zawieszania biegu terminu przedawnienia w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego oraz modyfikacje przesłanek jego przerwania, m.in. przez ustanowienie hipoteki przymusowej czy zastawu skarbowego. Projekt obejmuje również rozwiązania określane jako uproszczenia proceduralne, takie jak podwyższenie limitu zapłaty podatku przez osobę trzecią, uproszczenie zasad rozliczania nadpłat czy zmiany w zakresie raportowania schematów podatkowych (MDR), w tym rezygnację z obowiązku raportowania schematów krajowych. W projekcie przewidziano także wzmocnienie zasady rozstrzygania nieusuwalnych wątpliwości na korzyść podatnika, również w odniesieniu do stanu faktycznego.

Część ekspertów oraz przedstawicieli środowisk przedsiębiorców pozytywnie ocenia proponowane rozwiązania, wskazując, że ograniczenie instrumentalnego wszczynania postępowań karnych skarbowych w celu zawieszenia biegu przedawnienia może zwiększyć pewność prawa i ograniczyć praktyki postrzegane jako nadużycia ze strony organów podatkowych. Pozytywnie oceniane są również zmiany ograniczające obowiązki raportowe w zakresie MDR oraz uproszczenia formalne, które – przynajmniej w założeniu – mają zmniejszyć obciążenia administracyjne i koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Rozszerzenie zasady in dubio pro tributario na sferę ustaleń faktycznych jest z kolei postrzegane jako krok w stronę realnego wzmocnienia ochrony praw podatnika w toku postępowań podatkowych.

Jednocześnie pojawiają się głosy krytyczne, zgodnie z którymi część zmian – zwłaszcza dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych – może w praktyce nadal umożliwiać organom podatkowym wydłużanie okresu dochodzenia należności, a tym samym utrzymywać stan długotrwałej niepewności po stronie podatników. Wskazuje się, że choć projekt formalnie ogranicza pewne przesłanki zawieszenia biegu przedawnienia, to konstrukcja nowych regulacji może nadal prowadzić do sytuacji, w których zobowiązania podatkowe będą dochodzone po wielu latach, co podważa zasadę stabilności i przewidywalności prawa. Część przedsiębiorców podnosi również, że zmiany – mimo deklarowanego celu uproszczenia – w praktyce mogą generować dodatkowe obowiązki interpretacyjne i ryzyka sporów z administracją skarbową.

W tym kontekście pojawia się zasadnicze pytanie, czy nie jest możliwe stworzenie projektu, który zawierałaby rozwiązania korzystne dla przedsiębiorców, przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony interesów fiskalnych państwa? W przestrzeni publicznej wielokrotnie podkreśla się potrzebę budowania partnerskich relacji między państwem a podatnikiem opartych na zaufaniu i przewidywalności. Tymczasem, w ostatnich miesiącach Rada Ministrów przyjęła i skierowała do parlamentu kilka projektów nowelizacji ustawy – Ordynacja podatkowa, a niemal każda regulacja w tym zakresie była oceniana jako – mniej lub bardziej, ale jednak – niekorzystna dla przedsiębiorców. Takie działanie osłabia zaufanie i wzmacnia poczucie niestabilności otoczenia prawnego.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z pytaniem, jakie jest ratio legis wprowadzania przepisów, które – według części ekspertów i przedsiębiorców – mogą być postrzegane jako niekorzystne nie tylko dla prowadzących działalność gospodarczą, ale szerzej – dla obywateli? Jakie kryteria są przyjmowane przy ocenie skutków projektowanych regulacji i czy w toku prac legislacyjnych jest dokonywana rzeczywista analiza proporcji między korzyściami a potencjalnymi szkodami, w tym kosztami wdrożenia nowych przepisów przez podatników?

W tym kontekście zasadne jest również pytanie, czy projektodawca uwzględnia unijną zasadę tworzenia prawa opartą na analizie skutków regulacji, zgodnie z którą nowe przepisy powinny być wprowadzane wówczas, gdy przynoszą więcej korzyści niż szkód, przy jednoczesnym uwzględnieniu kosztów ich wdrożenia. Czy Ministerstwo Finansów rozważa możliwość odstąpienia od wprowadzania tych rozwiązań, które w toku konsultacji publicznych zostały jednoznacznie ocenione jako szkodliwe lub problematyczne?

Szczególne wątpliwości budzi kwestia przedawnienia zobowiązań podatkowych. Instytucja przedawnienia stanowi elementarny składnik pewności prawa i stabilności obrotu gospodarczego. Dochodzenie zobowiązań podatkowych po upływie wielu lat, w oparciu o konstrukcje pozwalające na zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, może być postrzegane jako sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Powstaje pytanie, czy sytuacje, w których organa podatkowe podejmują czynności tuż przed upływem terminu przedawnienia, nie świadczą o systemowych problemach z efektywnością działania aparatu skarbowego.

W debacie publicznej jest podnoszony również zarzut nieetycznej praktyki polegającej na wyczekiwaniu przez organa podatkowe na zbliżający się termin przedawnienia w celu wszczęcia postępowania, co skutkuje naliczeniem wyższych odsetek od zaległości podatkowych. W związku z tym proszę o jednoznaczne stanowisko, czy Ministerstwo Finansów dostrzega tego rodzaju praktyki oraz czy zamierza podjąć działania mające na celu ich wyeliminowanie.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy w ocenie ministra projekt w obecnym kształcie zawiera rozwiązania niekorzystne dla przedsiębiorców, a jeśli tak – jakie jest ich uzasadnienie?
2. Czy jest możliwe opracowanie regulacji, które w pełni realizowałyby interes fiskalny państwa, a jednocześnie nie wprowadzałyby rozwiązań ocenianych jako niekorzystne dla przedsiębiorców?
3. Jakie jest ratio legis utrzymywania lub wprowadzania przepisów, które mogą wydłużać okres niepewności podatkowej?
4. Czy projektodawca rozważa rezygnację z regulacji ocenianych jako nadmiernie restrykcyjne lub problematyczne w toku konsultacji społecznych?
5. Czy dochodzenie zobowiązań podatkowych po wieloletnim okresie, w wyniku zastosowania mechanizmów zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia, pozostaje – zdaniem ministra – w pełnej zgodności z zasadą zaufania obywatela do państwa?
6. Czy ministerstwo podejmie działania w celu przeciwdziałania praktykom polegającym na wszczynaniu postępowań tuż przed upływem terminu przedawnienia w celu zwiększenia należnych odsetek?