Interpelacja w sprawie kierunków wydatkowania środków unijnych w programie FEnIKS oraz wpływu narracji o "bezpieczeństwie klimatycznym" na realne bezpieczeństwo energetyczne i przyszłość polskiego sektora węglowego

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu zwracam się z interpelacją poselską w sprawie kierunków wydatkowania środków unijnych w programie FEnIKS oraz wpływu narracji o „bezpieczeństwie klimatycznym” na realne bezpieczeństwo energetyczne i przyszłość polskiego sektora węglowego.

W dniu 20 lutego 2026 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska opublikowało komunikat o konferencji beneficjentów WFOŚiGW w Szczecinie, w której uczestniczyło „prawie 180 osób", a wśród prelegentów wskazano wiceministrę Urszulę Zielińską. W komunikacie przedstawiono plany naborów na 2026 r. (m.in. program Czyste Powietrze, EkoPożyczki, edukację ekologiczną, ochronę przyrody oraz programy wsparcia dla straży pożarnych), a także wskazano, że w województwie zachodniopomorskim realizowanych jest ok. 100 inwestycji FEnIKS o wartości ponad 610 mln zł.

Jednocześnie komunikat zawiera zapowiedź, że resort pracuje nad przyspieszeniem procedur wodnoprawnych oraz zwiększeniem budżetu i poszerzeniem listy beneficjentów. Wskazano także powiązanie wydarzenia z finansowaniem z FEnIKS poprzez Projekt Doradztwa Energetycznego.

W debacie publicznej (także w narracji resortowej) pojęcie „bezpieczeństwo klimatyczne” bywa przedstawiane jako kategoria bezpieczeństwa. W praktyce bezpieczeństwo państwa obejmuje jednak także bezpieczeństwo energetyczne: stabilność dostaw energii, przewidywalność kosztów oraz odporność infrastruktury krytycznej. Tymczasem dane operatora systemu przesyłowego wskazują, że w 2024 r. produkcja energii elektrycznej z węgla kamiennego i brunatnego stanowiła ok. 63% produkcji ogółem w Polsce (w ujęciu zestawienia PSE), a dane ARP podają, że udział energii elektrycznej z węgla w okresie styczeń–listopad 2025 r. wyniósł 60,7%.

Ponadto rozporządzenie UE dotyczące EFRR i Funduszu Spójności przewiduje wyłączenie z finansowania inwestycji dotyczących produkcji/spalania paliw kopalnych, z ograniczonymi wyjątkami (m.in. dla zastępowania paliw stałych instalacjami gazowymi w określonych warunkach). Oznacza to, że w praktyce programy takie jak FEnIKS mają z góry wyznaczone „tory” wsparcia, które nie odpowiadają na całość problemów systemu elektroenergetycznego opartego jeszcze w dużej części na węglu.

Pytania do Pani Minister

1. Proszę o przedstawienie pełnego wykazu ok. 100 inwestycji FEnIKS realizowanych w województwie zachodniopomorskim, o których mowa w komunikacie z 20 lutego 2026 r., wraz z informacją o: beneficjencie, wartości projektu, kwocie dofinansowania, źródle (FS/EFRR), statusie realizacji oraz wskaźnikach produktu i rezultatu.
2. Jakie konkretne wskaźniki ministerstwo przyjmuje do oceny, że działania finansowane w regionie „napędzają bezpieczeństwo klimatyczne” (np. redukcja strat wody, wzrost retencji, ograniczenie ryzyk powodzi/suszy, skrócenie czasu reakcji służb, zmniejszenie zużycia energii w budynkach)? Proszę o wskazanie metodyki pomiaru i źródeł danych.
3. Jakie są założenia finansowe na 2026 r. w odniesieniu do programów wymienionych w komunikacie (Czyste Powietrze, EkoPożyczki, edukacja ekologiczna, ochrona przyrody, wsparcie straży pożarnych): budżety, grupy docelowe, kryteria preferencji, limity i oczekiwane efekty?
4. Proszę o przedstawienie harmonogramu i podstawy prawnej zapowiadanych zmian: „przyspieszenia procedur wodnoprawnych” oraz „zwiększenia budżetu i poszerzenia listy beneficjentów”. Czy MKiŚ przygotowało już projekt ustawy/rozporządzenia/wytycznych? Jaki jest tryb konsultacji i planowany termin wejścia w życie?
5. Czy MKiŚ przeprowadziło analizę wpływu planowanych i realizowanych interwencji FEnIKS na bezpieczeństwo energetyczne (stabilność systemu, koszty energii dla gospodarstw domowych i przemysłu, ryzyko wykluczenia energetycznego), biorąc pod uwagę dominujący udział węgla w produkcji energii w latach 2024-2025 r.? Jeżeli tak, proszę o udostępnienie głównych wniosków i rekomendacji.
6. W jaki sposób MKiŚ zamierza pogodzić deklaracje o „bezpieczeństwie” z faktem, że prawo UE wyłącza finansowanie większości inwestycji związanych ze spalaniem paliw kopalnych (z ograniczonymi wyjątkami)? Jakie działania (poza FEnIKS) rząd przewiduje, aby w okresie przejściowym zapewnić stabilność i przewidywalność krajowej energetyki, w tym bezpieczeństwo dostaw mocy dyspozycyjnych?
7. Jak MKiŚ ocenia wpływ swojej polityki i komunikacji publicznej na sytuację społeczno-gospodarczą regionów zależnych od sektora węglowego, skoro według danych ARP zatrudnienie w sektorze na koniec 2025 r. wynosiło 71,4 tys. osób, a udział energii elektrycznej z węgla w 2025 r. pozostawał dominujący? Jakie instrumenty osłonowe lub modernizacyjne są przewidziane, aby transformacja nie oznaczała deindustrializacji i spadku bezpieczeństwa energetycznego?
8. Proszę o informację, jakie działania podejmuje MKiŚ w ramach prac dotyczących Odry (w tym w ramach Międzyresortowego Zespołu ds. Odry) i jakie środki finansowe na 2026 r. są przewidziane w obszarze monitoringu, redukcji zasolenia i ochrony ekosystemów, skoro w ostatnich komunikatach rząd wskazuje te cele jako priorytety.

Wnoszę o udzielenie odpowiedzi w ustawowym terminie, w formie pisemnej, z podaniem danych liczbowych, dokumentów lub odnośników do programów i analiz, na których opiera się polityka resortu w zakresie wydatkowania środków FEnIKS oraz używania kategorii „bezpieczeństwa klimatycznego” w kontekście bezpieczeństwa państwa.