Interpelacja w sprawie drastycznego ograniczenia dochodów miasta Jastrzębie-Zdrój w 2026 r., nieprawidłowości w wyliczeniach udziałów JST w podatkach PIT i CIT, skutków nowelizacji ustawy o dochodach JST oraz działań naprawczych wobec miasta

Szanowny Panie Ministrze,

działając w imieniu mieszkańców miasta Jastrzębie-Zdrój oraz radnych klubu Prawa i Sprawiedliwości w Radzie Miasta Jastrzębie-Zdrój, zwracam się z interpelacją dotyczącą skutków finansowych decyzji i rozwiązań systemowych wdrożonych przez Ministerstwo Finansów, w szczególności w zakresie ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego z tytułu udziałów w podatkach PIT i CIT oraz elementów subwencji ogólnej na rok 2026.

Z danych przekazanych samorządowi wynika, że łączna kwota dochodów miasta Jastrzębie-Zdrój z udziałów w podatkach PIT i CIT oraz subwencji ogólnej w 2026 r. jest niższa o ok. 22 mln zł w porównaniu do roku 2025. Dzieje się tak pomimo prognozowanego wzrostu udziałów w podatku PIT o 54,7%, który jednak nie rekompensuje drastycznego spadku dochodów z podatku CIT – z poziomu ok. 237 mln zł w 2025 r. do ok. 17 mln zł w 2026 r., co oznacza spadek o ok. 220 mln zł.

Tak gwałtowna zmiana ma charakter systemowy i destabilizujący. Uniemożliwia racjonalne planowanie finansowe, ogranicza zdolność miasta do realizacji zadań własnych oraz prowadzi do konieczności ograniczania wydatków bieżących, przesuwania inwestycji i zwiększania ryzyk zadłużeniowych. Skala problemu jest szczególnie dotkliwa dla miasta o profilu przemysłowym, ponoszącego ponadprzeciętne koszty infrastrukturalne i społeczne.

W przestrzeni publicznej pojawiły się jednocześnie informacje o nieprawidłowościach w rządowej bazie danych dotyczącej podatku CIT, skutkujących ponownym przeliczeniem udziałów JST za lata 2024–2025. W ocenie samorządu mogło to mieć bezpośredni wpływ na kalkulację dochodów miasta na rok 2026. Do dziś jednak miasto Jastrzębie-Zdrój nie otrzymało pełnej, przejrzystej informacji pozwalającej jednoznacznie rozdzielić skutki korekty błędów w danych od skutków zmian algorytmicznych i redystrybucyjnych, w tym tzw. korekty zamożności.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

A. Metodologia wyliczeń i dane źródłowe

1. Jaką szczegółową metodologię (w tym wzory, współczynniki i progi) zastosowano do wyliczenia dochodów miasta Jastrzębie-Zdrój na 2026 r. z tytułu udziałów w PIT i CIT, wraz ze wskazaniem podstaw prawnych oraz aktów wykonawczych?
2. Jakie konkretne dane źródłowe wykorzystano do wyliczenia udziału w CIT dla Jastrzębia-Zdroju, w tym:
   – jakie kategorie danych i okresy rozliczeniowe,
   – jakie typy deklaracji podatkowych,
   – jakie zasady przypisania podatku do JST?
3. Czy w przypadku Jastrzębia-Zdroju zastosowano mechanizmy przypisania CIT oparte o zatrudnienie w oddziałach przedsiębiorstw, a jeżeli tak – jakie zasady walidacji i korekt danych zastosowało Ministerstwo Finansów?

B. Nieprawidłowości w bazach danych i korekty CIT

1. Na czym polegały wskazywane przez Ministerstwo Finansów nieprawidłowości w rządowej bazie podatkowej CIT, jaki był ich zakres czasowy oraz wpływ na wyliczenia dochodów JST?
2. Kiedy błąd został zidentyfikowany, kiedy rozpoczęto i zakończono proces przeliczeń oraz w jakim trybie informowano o tym jednostki samorządu terytorialnego?
3. Czy Ministerstwo Finansów sporządziło raport, notatkę urzędową lub analizę audytową dokumentujące przyczyny błędu, jego skutki finansowe oraz środki zapobiegawcze na przyszłość? Jeżeli tak – czy dokument ten może zostać udostępniony?
4. W jaki sposób ministerstwo rozdziela, w kalkulacji dochodów na 2026 r., wpływ:
   – korekty błędu w danych dotyczących CIT,
   – zmian ustawowych i algorytmicznych,
   – faktycznej zmiany sytuacji podatników?
   Proszę o wskazanie udziałów kwotowych lub procentowych dla miasta Jastrzębie-Zdrój.

C. Korekty redystrybucyjne i zamożność gminy

1. Na jakiej podstawie prawnej i według jakich kryteriów zastosowano wobec Jastrzębia-Zdroju mechanizmy korekcyjne, w tym tzw. korektę zamożności, skutkujące wskazywanym przez samorząd ubytkiem dochodów w wysokości ok. 122 mln zł?
2. Czy Ministerstwo Finansów przewiduje mechanizm ochronny w sytuacjach, gdy „wysoka zamożność” JST wynika z danych później korygowanych lub obarczonych błędem administracji rządowej?
3. Czy ministerstwo analizowało ryzyko, że połączenie gwałtownego spadku CIT i korekt wyrównawczych prowadzi do faktycznej utraty zdolności JST do finansowania zadań własnych mimo formalnego wzrostu PIT?

D. Stabilność systemu i mechanizmy naprawcze

1. Czy Ministerstwo Finansów planuje wprowadzenie mechanizmu stabilizującego dochody JST, ograniczającego nagłe spadki rok do roku (np. bufor, korytarz zmian, rozłożenie korekt w czasie)?
2. Czy rozważane są działania kompensacyjne wobec miasta Jastrzębie-Zdrój w latach 2026–2027, w szczególności poprzez:
   – dodatkową subwencję,
   – mechanizm rekompensaty utraconych dochodów,
   – korektę parametrów wyliczeń w trakcie roku budżetowego?
3. Czy ministerstwo posiada prognozy dochodów PIT i CIT dla Jastrzębia-Zdroju na lata 2027–2028 w ujęciu scenariuszowym, a jeżeli tak – czy mogą one zostać udostępnione?

E. Straty miasta i odpowiedzialność państwa

1. Czy Ministerstwo Finansów dokonało lub zamierza dokonać formalnej oceny strat finansowych miasta Jastrzębie-Zdrój, wynikających z błędnych wyliczeń, późniejszych korekt oraz zmian systemowych?
2. Czy ministerstwo uznaje, że miasto Jastrzębie-Zdrój poniosło realną, wymierną stratę finansową wynikającą z działań lub zaniechań administracji rządowej, a jeżeli nie – na jakiej podstawie prawnej?
3. Czy ministerstwo rozważa zastosowanie rozwiązań nadzwyczajnych lub przejściowych mających na celu ratowanie stabilności finansowej miasta i ograniczenie negatywnych skutków społecznych i gospodarczych dla mieszkańców?
4. Czy ministerstwo jest gotowe do podjęcia bezpośrednich rozmów z władzami miasta Jastrzębie-Zdrój w celu wypracowania indywidualnego rozwiązania naprawczego na lata 2026–2027?

Uzasadnienie konstytucyjne

Na zakończenie należy wskazać, że opisana sytuacja budzi poważne wątpliwości w kontekście art. 167 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym jednostkom samorządu terytorialnego zapewnia się udział w dochodach publicznych odpowiednio do przypadających im zadań, a zmiany w zakresie zadań i kompetencji powinny następować wraz z odpowiednimi zmianami w podziale dochodów.

Nagły i głęboki spadek dochodów miasta Jastrzębie-Zdrój, wynikający z decyzji i korekt na szczeblu centralnym, przy jednoczesnym braku skutecznych mechanizmów stabilizujących i kompensacyjnych rodzi pytanie o faktyczną realizację konstytucyjnej zasady adekwatności finansowania zadań samorządu oraz o realną samodzielność finansową JST.

Wnoszę o udzielenie szczegółowych, liczbowych i jednoznacznych odpowiedzi, wraz z przedstawieniem metodologii wyliczeń, danych źródłowych i podstaw prawnych.

Zgodnie z art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej odpowiedź na niniejszą interpelację powinna zostać udzielona w formie pisemnej nie później niż w terminie 21 dni od dnia jej otrzymania. Interpelację składam na ręce marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.