Interpelacja w sprawie wypłaty świadczenia wychowawczego

Szanowna Pani Minister,

ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wprowadzone zostało świadczenie wychowawcze. Jak wskazuje art. 4 ust. 1 tej ustawy – celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Dalsza część przytaczanego art. 4 precyzyjnie wskazuje, komu przysługuje prawo do pobierania tego świadczenia. W ust. 2 pkt 1, jako odbiorcę świadczenia, ustawa wskazuje matkę albo ojca, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. W związku z występowaniem w polskim systemie opiekuńczym opieki naprzemiennej realizowanej przez oboje rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, ustawodawca postanowił wprowadzić mechanizm podziału przyznawanej kwoty świadczenia wychowawczego pomiędzy rodziców wykonujących opiekę naprzemienną.

W zakresie spraw o przyznanie świadczenia wychowawczego pojawia się poważy problem praktyczny. W toku postępowań rozwodowych sądy powszechne często wydają postanowienia zabezpieczające, w których na czas trwania procesu wskazują miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców. Zdarza się, że drugi rodzic nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem i – wbrew postanowieniu – nie przekazuje dziecka drugiemu rodzicowi, co prowadzi do rozbieżności między stanem prawnym, a stanem faktycznym.

Zgodnie z art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego organy administracji publicznej są związane prawomocnymi orzeczeniami sądów. W konsekwencji Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako organ właściwy do wypłaty świadczenia wychowawczego, kieruje się treścią postanowienia sądu, nawet jeśli dziecko faktycznie zamieszkuje z drugim rodzicem. Powoduje to konflikt między przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które uzależniają prawo do świadczenia od faktycznego zamieszkiwania dziecka, a przepisami K.p.c., które nakazują organom respektować treść orzeczenia.

W efekcie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca świadczenie rodzicowi, który nie ponosi kosztów utrzymania dziecka, co stoi w sprzeczności z celem świadczenia wychowawczego i prowadzi do sytuacji społecznie i prawnie wątpliwych.

Wobec powyższego, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy w ocenie ministerstwa wypłacanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego rodzicowi, z którym dziecko faktycznie nie zamieszkuje, jest zgodne z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci?
2. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę doprecyzowania przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zakresie, w jakim pozostają one w kolizji z art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego?
3. Czy w ocenie ministerstwa świadczenie wychowawcze, wypłacone rodzicowi, z którym dziecko nie zamieszkuje, a pod którego opieką winno pozostawać w myśl prawomocnego orzeczenia sądu, można uznać za świadczenie nienależnie pobrane?
4. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu, który zobowiązywałby Zakład Ubezpieczeń Społecznych do badania faktycznego miejsca zamieszkania dziecka w sytuacjach, w których istnieją uzasadnione wątpliwości co do wykonywania orzeczenia sądu?

Z poważaniem

dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP