Interpelacja w sprawie trudności w udziale polskich firm w programach opcjonalnych Europejskiej Agencji Kosmicznej

Szanowny Pani Ministrze,

polski sektor kosmiczny stanowi źródło innowacyjnych rozwiązań, które budują niezależność technologiczną Polski w branży kosmicznej. Rozwiązania te mają również istotny potencjał zastosowania w przemyśle obronnym, co w obecnej sytuacji geopolitycznej nabiera szczególnego znaczenia. Rozwój technologiczny polskiego sektora kosmicznego w dużej mierze nadal opiera się na projektach realizowanych w ramach przetargów publikowanych przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA).

Zgodnie z informacjami opublikowanymi na stronie Ministerstwa Rozwoju i Technologii (https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/wsparcie-dla-polskich-firm) dla programów opcjonalnych ESA – takich jak GSTP, ARTES 4.0, NAVISP, PRODEX oraz InCubed – niezbędnym warunkiem udziału polskich podmiotów w planowanych przetargach jest wcześniejsze otrzymanie listu poparcia (letter of support). Procedura udzielenia listu poparcia, zgodnie z deklaracją ministerialną, trwa do 6 tygodni od złożenia wniosku.

W odczuciu wielu firm polskiego sektora kosmicznego proces ten jest od dłuższego czasu wysoce nieefektywny. Czasy oczekiwania na decyzję, wydawaną po ocenie przeprowadzonej przez Zespół do spraw Polityki Kosmicznej, często przekraczają deklarowane terminy. Tymczasem w przypadku przetargów ESA termin składania oferty wynosi najczęściej od 6 do 8 tygodni. Tak krótki czas z reguły nie wystarcza, aby przygotować fiszkę projektową, poddać ją ocenie, odpowiedzieć na ewentualne pytania zespołu lub wyjaśnić jego wątpliwości, a następnie złożyć kompletną ofertę przetargową.

Prowadzi to do sytuacji, w której polskie firmy tracą czas i zasoby na przygotowanie fiszki projektowej oraz oferty, a następnie – z powodu niedotrzymania terminu wydania oceny – nie mogą wziąć udziału w przetargu. Skutkuje to utratą możliwości pozyskania kontraktów, osłabia pozycję konkurencyjną polskiego sektora kosmicznego na arenie europejskiej i ogranicza zwrot z polskich składek do ESA.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy deklarowane na stronie Ministerstwa Rozwoju i Technologii terminy procedowania fiszek projektowych („Procedura udzielenia listu poparcia trwa do 6 tygodni od złożenia wniosku”) były dotrzymywane dla fiszek złożonych w 2024 i 2025 roku? Jaki procent fiszek był rozpatrywany dłużej niż 6 tygodni w każdym z tych lat?

2. Ile fiszek projektowych zostało złożonych w latach 2023–2025 w podziale na poszczególne programy opcjonalne ESA (GSTP, ARTES 4.0, NAVISP, PRODEX, InCubed)? Jaki procent tych fiszek został rozpatrzony pozytywnie, tj. skutkował wystawieniem listu poparcia dla firm lub instytucji je składających?

3. Jakie kryteria są stosowane przez Zespół do spraw Polityki Kosmicznej przy ocenie fiszek projektowych? Czy kryteria te są publicznie dostępne i jednolicie stosowane wobec wszystkich zarejestrowanych w Polsce firm, jak również jednostek naukowych?

4. Jaki jest aktualny skład Zespołu do spraw Polityki Kosmicznej? Jak często zespół zbiera się na posiedzeniach w celu oceny złożonych fiszek projektowych? Czy częstotliwość posiedzeń jest dostosowana do harmonogramu przetargów ESA?

5. Czy w Zespole do spraw Polityki Kosmicznej zasiadają osoby z odpowiednim doświadczeniem i wiedzą? Jakie są kryteria doboru członków zespołu?

6. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w procedurze udzielania listów poparcia, które skróciłyby czas oczekiwania i dostosowały go do harmonogramów przetargów ESA? Jeśli tak, jakie działania są planowane i w jakim terminie zostaną wdrożone?

7. Czy ministerstwo planuje wprowadzić jasne kryteria oceny, procedurę wyjaśnienia wątpliwości oraz wiążący czas na odpowiedź wnioskodawcy, jak również ostateczną decyzję wraz z argumentacją? Czy przewidziana jest procedura odwoławcza? Jeśli nie, jaki jest tego powód? Jeśli tak, proszę o upublicznienie tej procedury.

8. Ile przypadków odnotowano w latach 2023–2025, w których polskie podmioty nie mogły złożyć oferty w przetargu ESA z powodu nieotrzymania listu poparcia w terminie umożliwiającym udział w przetargu? Jaka była szacunkowa wartość utraconych potencjalnych kontraktów?

9. Jaki jest aktualny poziom wykorzystania polskiej składki do programów opcjonalnych ESA? Czy przewlekłość procedur udzielania listów poparcia wpływa negatywnie na współczynnik zwrotu geograficznego (ang. georeturn) dla Polski?

Z wyrazami szacunku